Weblog: Succesvolle sprookjesopera

 
Amsterdam, 3-2-2011 – Gisteravond klonk gejuich in de Stopera na de scenische première van Legende van Peter-Jan Wagemans, losjes gebaseerd op de avonturen van de 19e-eeuwse stripheld Meneer Prikkebeen. Drie jaar geleden kreeg deze opera in de ZaterdagMatinee ook al een warm onthaal. Leidde toen Jaap van Zweden het Radio Filharmonisch Orkest en het Groot Omroepkoor, ditmaal dirigeerde Reinbert de Leeuw hetzelfde orkest en het koor van De Nederlandse Opera. Samen met een uitstekende solistencast tekenden musici en koorleden voor een vlekkeloze uitvoering van de gevarieerde partituur.

Wagemans koestert de traditie en streeft een directe communicatie na met zijn publiek. Momenten van een bijna onvoorstelbare hectiek, waarin loeiend koper gepaard gaat aan driftig slagwerk, worden afgewisseld met onaards fraaie passages van ijle strijkers, die met dichte boventoonwolken een sfeer van dreiging creëren. Tijdens de zang van de solisten reduceert Wagemans het orkest tot een groepje strijkers, blazers, of slagwerkers, dat subtiel hun noten inkleurt in plaats van deze te overstemmen. Desondanks was de (Nederlandse!) tekst zelden te verstaan.

Broeierige dissonantennevels begeleiden Ursula (de alt Helena Rasker), als zij op reciterende toon haar nood klaagt over het gebrek aan aandacht van haar broer Festus (de tenor Yves Saelens). Die jaagt liever op vlinders dan met haar thee te drinken of het bed te delen. Wanneer Festus door de zee dreigt te worden verzwolgen, verbeelden ‘valse’ strijkers en blaffende (contra)fagotten zijn angst. Prachtig is ook de opkomst van Polyandus/Nel (de sopraan Elzbieta Szmytka), de ‘vlinder’ op wie Festus verliefd wordt en wier woordeloze aria is ingebed in hypersensuele klanken. Er zijn ook lyrische soli van lage blazers. Minder overtuigend zijn de vele staccato gespeelde, eindeloos dalende en stijgende toonladderpassages in het orkest.

Het libretto (van Wagemans zelf) lijkt nog het meest op een sprookje of een droom. Festus/Meneer Prikkebeen ontsnapt aan zijn zus in de buik van een walvis, waar hij zijn geliefde Polyandus/Nel en de priester Pontus aantreft (de bariton Thomas Oliemans). Pontus’ geloof lijkt te zijn gevestigd in zijn verloren pruik. Drie walvisvaarders vangen in opdracht van Ursula de vis-met-inhoud en brengen hem aan wal in het rijk Neoncratio. Daar heerst het tweekoppig monster Zamar (de tenor Marcel Beekman in Siamese koppeling aan de bas Dennis Wilgenhof). Polyandus/Nel wordt onder toeziend oog van Festus verkracht en weggevoerd. Zamar stelt zijn geleerden terecht, waarna de bezoekers huiswaarts keren. Jaren later vallen Polyandus/Nel en Festus elkaar dolgelukkig in de armen.

Het toneelbeeld herinnert aan jongerenvoorstellingen. Stripachtig, met heldere decorlijnen en protagonisten in opvallende uitdossingen: engelen zijn voorzien van levensgrote vleugels, koorleden steken in tuttige kinderjurkjes en –truitjes, Ursula draagt een moederlijke jurk met een te diep decolleté, Festus loopt in zijn onderbroek onder jacquet en hoge hoed, Zamar is gestoken in een groenglibberig pak vol griezelige uitstulpingen. Schitterend is de walvis, gemaakt van opbollend plastic, dat plotseling verandert in een kolkende watermassa. Mooi zijn ook de verschuivende tekstborden, die soms werken als dramatische tegenstem.

Toch blijft onduidelijk wat Wagemans - en regisseur Marcel Sijm - met Legende willen uitdrukken. Gaat het om een tragisch incestverhaal? Ja, getuige de aria van Ursula in het derde bedrijf over de schending door haar vader. Deze wordt zeer ontroerend gezongen door Helena Rasker, maar krijgt geen vervolg. Of beschrijft men de zoektocht naar betekenis, gepersonifieerd door Pontus die zich overgeeft aan de theorie van het bloed van Zamar? Gaat het misschien om de hypnotiserende kracht van dictators, zoals de ontwikkelingen in Neoncratio suggereren? – Het aangrijpende lamento van het koor over verloren vrijheid herinnert hier overigens ongewild aan de volksopstand in Egypte.

De enthousiaste reacties van het publiek ten spijt, is Legende maar ten dele geslaagd. Het libretto ontbeert innerlijke logica, waardoor de inherente dramatiek ten onder gaat in anekdotiek. Als Wagemans zijn thematiek helderder formuleert, wijdlopige passages schrapt en het zoetige happy end vervangt door een laatste confrontatie tussen Ursula, Festus en Polyandus/Nel kan Legende een plaats in het operarepertoire veroveren. De muziek verdient het.

Luister 'Legende' online op de website van NTR Opera Live!

Foto: Marco Borggreve