weblog - Bloedwraak

Amsterdam, 2-12-2011 –  Na de verzengende herneming van Elektra van Richard Strauss in oktober, kunnen we ons bij De Nederlandse Opera nu laven aan het vervolg: Orest van Manfred Trojahn. Eerder al componeerde deze landgenoot van Strauss nieuwe recitatieven voor de DNO-productie van La Clemenza di Tito, wat leidde tot een opdracht voor deze opera, waarmee hij als operacomponist zijn debuut maakt in Amsterdam.

Trojahn werd in 1949 geboren en behoort tot een generatie componisten die doorkneed werd in het serialisme. Dit gold na de Tweede Wereldoorlog als het nec plus ultra van de nieuwe muziek en werd bijna dwangmatig aan compositiestudenten opgedrongen. Net als veel van zijn leeftijdgenoten zette Trojahn zich af tegen de ‘lelijkheid’ van die avant-garde, omdat hij verlangde naar expressiviteit en subjectiviteit. Zijn muziek is dan ook lyrisch en welluidend en grijpt terug op de rijke Duitse muziektraditie.

Al in 1976 gooide Trojahn hoge ogen met zijn Eerste Symfonie en ook daarna zou hij veel stukken componeren voor het door de modernisten zo verfoeide symfonieorkest. Zijn ideale publiek noemde hij ooit ‘een toegewijde luisteraar, die zich niet door mij afgestoten, maar juist geïnspireerd voelt’. Zelf koestert hij een grote liefde voor poëzie, wat leidde tot prachtige liederencycli als de Trakl-Fragmente voor mezzosopraan en piano en Palinsesto voor sopraan en strijkkwartet. Ook componeerde hij eerder al vier opera’s, waaronder Enrico (1991) en La Grande Magia (2008). Voor zijn vijfde schreef hij zelf het libretto.

Hiervoor ging Manfred Trojahn te rade bij een minder bekende tragedie van Euripides, waarin Orestes, de broer van Elektra en Iphigenia centraal staat. Nadat hij samen met Elektra hun moeder Klytaemnestra heeft gedood, om haar moord op vader Agamemon te wreken, wordt Orestes gekweld door nachtelijke visioenen. Om zich hiervan te bevrijden, besluit hij Helena te doden, de zus van Klytaemnestra en aanstichter van de Trojaanse oorlog. Ondertussen hoopt hij door Menelaüs, de broer van zijn vader, vrijgesproken te worden van moord. Vergeefs: hij en Elektra worden veroordeeld tot dood door steniging.

Zo gaat het nu een keer met bloedwraak: er komt geen einde aan het geweld. Net als in het oudtestamentische principe van oog om oog, tand om tand blijft iedereen blind en tandeloos achter en zijn er enkel verliezers. Dit keer lijkt de geschiedenis echter een andere wending te nemen: Orestes wordt verliefd op Hermione, de dochter van Helena. Zij is gevrijwaard van de vloek der goden en wanneer de mannen van Argos hun veroordeling willen uitvoeren, lijken zij te worden bekoord door de opbloeiende liefde tussen Hermione en Orestes. Of het helemaal goed komt, laat Trojahn in het midden.

In een aanstekelijk ‘making of’-filmpje vertelt regisseur Katie Mitchell met glimmende ogen dat er ‘veel bloed’ vloeit op het toneel. Ze heeft haar enscenering geïnspireerd op televisieseries als Crime Scene Investigation en spreekt van ‘plaatsen delict’. Dirigent Marc Albrecht looft Trojahns eigenzinnigheid en zinnelijke noten. Trojahn zelf verklapt dat hij middels elektronica de stemmen in Orestes’ hoofd vormgeeft. Ondertussen klinkt bloedstollend mooie muziek en met Albrecht ben ik ervan overtuigd dat dit een spannende productie wordt.