Weblog: Alma en Gustav

Gedoemde liefde van twee kunstenaars

Alweer tien jaar lang bedenkt de pianiste Reinild Mees prachtige themaprogramma's rond liedcomponisten van - meestal - de eerste helft van de twintigste eeuw. Gisteren vierde ze het tweede lustrum van haar Stichting het 20e-eeuwse lied, met een innemende voorstelling rond Alma en Gustav Mahler in het Concertgebouw in Amsterdam. Uitgangspunt vormden de dagboeken van Alma Werfel en de brief die Gustav Mahler haar kort voor hun huwelijk stuurde.

Dramaturge Henriëtte Straub maakte een doordachte selectie van teksten en liederen, waarbij de gebeurtenissen zich als in een Griekse tragedie voltrekken; de personages hebben zelf de hand in hun eigen ongeluk. Het begint met de affaire tussen Alma Werfel en haar compositiedocent Alexander von Zemlinsky, die ze weliswaar lelijk vindt, maar hartstochtelijk bemint. Opeens is daar Gustav Mahler, wiens muziek mijlenver van haar afstaat, maar die als mens toch een wonderlijke aantrekkingskracht op haar uitoefent. Zal hij haar eigen composities net zo waarderen als Alex? Nee, zo blijkt al snel, want nog voordat het huwelijk plaats zal vinden, eist Gustav in een brief dat zij alle ambities om zelf te componeren laat varen, opdat zij zich geheel kan wijden aan zijn verzorging. Hoewel Alma radeloos is, kiest ze toch voor Gustav, mede ingegeven door haar brandende ambitie: ze schat de kansen op eeuwige roem van Mahler hoger in dan die van Zemlinsky.

De teksten worden afwisselend voorgedragen door de acteur Tom Jansen en de mezzosopraan Maria Riccarda Wesseling, die ook de liederen zingt. Schalks kijken zij elkaar aan, waarbij Jansen nu eens Zemlinsky, dan weer Mahler speelt. Meer nog dan in de fraaie voordracht, schuilt de tragedie in de muziek zelf: de liederen van Zemlinsky en Alma Mahler staan met beide benen in de twintigste eeuw, terwijl de aansprekende volkswijsjes van Mahler hopeloos gedateerd klinken. Hij is overduidelijk blijven steken in de normen en waarden van het oude Keizerrijk, zij kijkt vooruit. Alma's liederen herinneren met hun avontuurlijke harmonische wendingen aan de vroege Schönberg. De kloof zal inderdaad onoverbrugbaar blijken, hoewel dit in de voorstelling niet wordt geëxpliciteerd.

Regisseur Franz Weisz maakte een mooie enscenering, met twee enorme portretten van Alma en Gustav aan weerszijden van het toneel en een snelle en logische opeenvolging van tekst en muziek. Dat de zwoel zingende Maria Riccarda Wesseling een beetje op Alma lijkt, verhoogt de zeggingskracht. Reinild Mees betoont zich zoals altijd een onnadrukkelijke, maar zeer alert reagerende begeleider, die met haar fraaie toucher de verschillende sferen in de liederen perfect weet te vangen. Het is te hopen dat deze mooie productie ook op cd - of dvd - wordt uitgebracht.