Weblog: Prachtige Passie

Het Holland Festival biedt dit jaar bijzonder veel aanlokkelijke voorstellingen, vooral op muziekgebied. Een van de hoogtepunten is nu al de Lucas Passie van Calliope Tsoupaki, die gisteravond haar wereldpremière beleefde in het Muziekgebouw aan ’t IJ. De Grieks-Nederlandse Tsoupaki liet zich voor dit werk inspireren door haar eigen wortels, die mede liggen in de Grieks-orthodoxe rite. Dit leidde tot een spannende compositie die mij en de rest van de uitverkochte zaal anderhalf uur geboeid hield, waarna het publiek uitbarstte in een minutenlange ovatie.

Terecht, want de Lucas Passie is een meesterwerk. Tsoupaki brengt hierin op overtuigende wijze de Byzantijnse liturgische gezangen samen met de vroege polyfonie van de Notre Dame te Parijs en met het moderne instrumentarium van het zoals altijd geweldig musicerende Nieuw Ensemble. Als verwijzing naar het oosten waren instrumenten als kemence (3-snarige knievedel uit Anatolië), qanun (75-snarige Arabische citer) en ney (Perzische fluit) in het ensemble opgenomen. Dit oosterse koloriet klonk ook in prachtige solo’s van hobo en klarinet, vol subtiele verwijzingen naar de voor Griekenland en het Midden-Oosten zo kenmerkende microtonaliteit. De veelvuldig zoemende bourdons van de rest van het ensemble onderstreepten het gewijde en rituele karakater van de voorstelling.

Ook in de zang koos Tsoupaki voor een mix van oost en west, waarbij het westen vertegenwoordigd werd door een 3-koppig koor, gerekruteerd uit het Egidius Kwartet, en het oosten door drie Griekse zangers. Solisten waren de ‘westelijke’ tenor Marcel Beekman, en de ‘oosterse’ voorzanger Ioannis Arvanitis en zangeres Raneen Hanna, die slechts arabesken zong. Hier wreekte zich overigens dat de Griekse zangers kennelijk niet professioneel waren en bovendien weinig ervaring hadden met het zingen vanuit een partituur. Waar Beekman met zijn lyrische, geëxalteerde zanglijnen direct het hart wist te raken en de heren van het Egidius Kwartet spatgelijk hun prachtig ronkende meerstemmige zang produceerden, klonken de oosterlingen onzeker en onzuiver. Voorzanger Arvanitis raakte op een gegeven moment zelfs het spoor totaal bijster, zodat dirigent Ed Spanjaard zich genoodzaakt zag dit deel opnieuw in te zetten. Hij deed dit met zoveel tact dat ik betwijfel of iedereen de vergissing opgemerkt heeft.

De Lucas Passie blonk uit in fraaie contrasten en een intense spanningsboog, waarbij het weefsel naar het einde toe werd uitgedund tot puur a cappella gezang, met een eindeloos herhaald Alleluja door de heren van het Egidius Kwartet tot besluit. Een ontroerende en innemende ervaring. Ik hoop dat deze Passie snel opnieuw zal worden uitgevoerd, maar dan met uitsluitend professionele zangers, zodat oost en west werkelijk in balans kunnen komen. Dit stuk verdient wereldwijde erkenning.

Thea Derks, muziekpublicist en programmaker Radio 4