Weblog: De hoogste noot

Amsterdam, 22-10-2009 – Hoewel we vaak klagen over de stiefmoederlijke bedeling van de kunsten is er nog altijd een vracht aan evenementen. Tijdens de opening van de Tenso Koordagen op 15 oktober merkte burgemeester Cohen fijntjes op dat hij die avond ook zeventig andere voorstellingen had kunnen bezoeken. Beslist geen grootspraak, want ik moet nog bijkomen van de afgelopen weken. Behalve het korenfestival woedde ook het Festival Min of Meer Minimal in het Orgelpark, presenteerde het Muziekgebouw aan ’t IJ de Nederlandse Muziekdagen, bood de ZaterdagMatinee de Nederlandse première van Das Buch der Unruhe van Michel van der Aa en verzorgde De Nederlandse Opera een herziene versie van diens opera After Life. Dan beperk ik me nog tot Amsterdam.

Ondertussen verscheen een nieuwe cd van Bart Visman, die ietwat werd ondergesneeuwd door het festivalgeweld. Visman is toch al geen componist voor wie a priori jubelende recensies worden geschreven - hij ontbrak ook op de Nederlandse Muziekdagen. Toch componeert hij prachtige muziek die voortborduurt op het verleden, een doodzonde in moderne-muziekkringen. Zijn koorwerk New Heaven! had bepaald niet misstaan op de Tensodagen. Visman schept hierin een wonderschone klankwereld, waarin echo’s van het Gregoriaans en het geëxalteerde Russisch-orthodoxe gezang moeiteloos worden gepaard aan moderne dissonantie. Geschreven voor en vlekkeloos uitgevoerd door mannenkoor The Gents, dat dit jaar zijn 10-jarig jubileum vierde.

Een absoluut meesterwerk is de liederencyclus Sables, Oxygènes die Visman componeerde voor de sopraan Barbara Hannigan op teksten van Saskia Macris. - Die overigens als componist zelf onlangs hoge ogen gooide met Soleil, coeur du monde tijdens een concert van het Nederlands Kamerkoor. Macris’ gedichten zijn beeldend en suggestief, zonder ooit plat te worden. Visman schreef er muziek bij die zijn fijnzinnige gevoel voor klankkleur onthult en zijn perfecte orkestratietechniek. Hij studeerde dan ook bij klanktovenaars als Daan Manneke en Geert van Keulen.

De vijf delen hebben elk een eigen sfeer, waarbij we ons nu eens in de Weense balzaal wanen van Ravel (Semences), dan weer desolaat ronddobberen op een zee van diffuse onheilsklanken (Marine), om vervolgens te belanden in een kinderlijk-naïeve wereld waarin speeldoosachtige loopjes en ‘valse strijkers’ angstige spookbeelden oproepen (Volcans). Visman heeft een uitstekend begrip van vorm en durft de tijd te nemen om een gedachte tot wasdom te laten komen. Bij hem geen amechtige opeenvolging van ideeën en ideetjes die je helaas te vaak aantreft in Nederlandse stukken. Zijn muziek stroomt vanzelfsprekend en ademt natuurlijk. Hoewel zij herinnert aan componisten als Schreker en Korngold, is zij minder gespannen en krijgt de luisteraar meer interpretatievrijheid.

Het Limburgs Symfonie Orkest geeft onder leiding van Ed Spanjaard een zwierige en ingeleefde vertolking. Barbara Hannigan verleent de liederen extra glans met haar romige sopraan die ook in de hoogste registers nog kleurrijk is. Toch is dat tevens het enige minpuntje, want zelfs met een geweldige zangeres als Hannigan hou je soms je hart vast. In zijn verlangen naar die schelle hoogte toont Visman zich toch een kind van zijn tijd. Ook collega’s als Van der Aa en Rob Zuidam brachten in hun recente opera’s After Life en Adam in Ballingschap de sopraan vaak in hoge nood door te vragen om de hoogste noot. Waarom reiken componisten toch steeds naar die ultrahoge regionen, vraag ik mij af. Is het een stiekeme behoefte de vrouw te degraderen tot een krijsende hysterica, zoals Joke Dame betoogt in Het Zingend Lichaam? - Dat is met Hannigan dan in ieder geval mislukt.

cd ‘Bart Visman’
Septet, Schönberg Kwartet en Het Trio
New Heaven!, The Gents
Sables, Oxygènes, LSO o.l.v. Ed Spanjaard, Barbara Hannigan, sopraan
Et’cetera KTC 1378