Weblog: Kwijnkunst (2)

Amsterdam, 11-12-2009 – De reacties op mijn blog van 24 november over het verdwijnen van de ‘hoge cultuur’ uit de algemene media hebben mij veel stof tot nadenken gegeven. Sommigen vinden mijn beeld te somber, omdat je via internet wel degelijk in contact kunt komen met alle mogelijke kunstvormen en omdat kinderen middels kleinschalige initiatieven kennismaken met klassieke muziek. Maar waar het mij om gaat is dat je in kranten en tijdschriften of zappend op televisie en radio zelden nog eens getrakteerd wordt op een staaltje van ‘hoge kunst’. Niet alleen klassieke muziek maar ook toneel, dans en literatuur lijden daar een kwijnend bestaan. - Onlangs nog fulmineerde Connie Palmen tegen het bespreken van Kluun in het literatuurkatern.

Overigens gebruik ik de term ‘hoge kunst’ bij gebrek aan beter. Ik bedoel dat l’art pour l’art, kunst waarvan de waarde niet in cijfers of statistieken is te vangen uit het publieke domein dreigt te verdwijnen. Ik heb niks tegen artikelen over architectuur of Dutch Design, maar deze toegepaste kunsten horen niet thuis op de kunstpagina’s. Kunst is belangeloos en geeft je iets waarvan je niet vermoedde dat je het wilde hebben, iets dat je blik op de wereld verruimt. Een prachtig voorbeeld van de kracht van kunst vond ik de actie van Het Nieuwe Rijk, waarin wij werden opgeroepen ons sofinummer op onze onderarm te laten tatoeëren. Krachtiger kon de doorgeslagen controlezucht van onze overheid niet worden aangeklaagd.

Maar kunst verliest haar relevantie als zij alleen begrijpelijk is voor een select groepje ingewijden. Zelf kom ik uit de popmuziek, waarin communicatie met het publiek voorop staat. Tijdens mijn studie muziekwetenschap sloeg ik mij verbijsterd door een lawine aan ondoorgrondelijke teksten. Ik meende dat we dit station inmiddels gepasseerd waren, maar onlangs las ik over ‘veertien primaire en negen secundaire pulsen, waarbij de primaire pulsen de meer complexe structuren bevatten en de secundaire simpel van opzet zijn’. – Als je al een verdwaalde concertbezoeker hebt binnengehaald is dit de ultieme manier om hem linea recta weer de zaal uit te doen vluchten.

Door een wat lossere presentatie en een wat vriendelijkere aankleding valt er veel te winnen, want de wereld van de klassieke en eigentijdse muziek is inderdaad nogal elitair. Door een sfeer van heiligheid zit ook ik vaak met geknepen billen, uit angst bij een onverhoedse kuch hoogstpersoonlijk van de dirigent een klap te krijgen. Gelukkig zijn er uitzonderingen, zoals bijvoorbeeld het Nederlands Blazers Ensemble, Amsterdam Sinfonietta en Cappella Amsterdam. Zij musiceren op hoog niveau maar bouwen tegelijkertijd een feestje voor de luisteraar.

Publieksvriendelijkheid wordt echter te vaak verward met het bedienen van de – vermeende – smaak van de ‘consument’. Juist dat getuigt van onderschatting: jullie zijn te stom om dit boek/deze film/deze muziek te begrijpen dus doen we er een infantiel plaatje of praatje bij. Maar er gloort hoop. Onlangs werd in Rotterdam het Wereldmuseum heropend. Directeur Stanley Bremer spreekt zijn publiek weer aan op een volwassen manier, omdat ‘de laag-bij-de-grondse aanpak’ niet werkte. Mijn oproep tot actie bestaat dan ook hieruit: laten wij als publiek blijven vragen om inhoud en kwaliteit, want alleen dan zullen de newspeak-types uiteindelijk het onderspit delven.