Weblog: Plaatjesmuziek

Amsterdam, 8-1-2010 – Voor een goed gevulde zaal bracht het Asko | Schönberg gisteravond het eerste concert in het nieuwe jaar van de donderdagavondserie in het Muziekgebouw aan ’t IJ. Het programma werd live op Radio 4 uitgezonden en was gewijd aan de zogenoemde ‘spectralisten’, een groepje Franse componisten dat zich uit verzet tegen het cerebrale componeren van de serialisten juist helemaal op de klank zelf ging concentreren. Met behulp van computers ontrafelden zij de opbouw van uiteenlopende klanken, om aan de hand daarvan nieuwe stukken te componeren. Deze hebben vaak een meditatieve sfeer en een prachtig kleurenpalet. Dat gold ook voor de drie werken van Tristan Murail, Hugues Dufourt en Gérard Grisey die de Franse dirigent Pascal Rophé en het Asko | Schönberg opdisten.

De avond opende toepasselijk met Liber Fulgaris van Tristan Murail, dat is geïnspireerd op natuurverschijnselen. Half Nederland lag immers plat vanwege de aanhoudende sneeuwval en het is eigenlijk een wonder dat de Grote Zaal van het Muziekgebouw desondanks zo vol zat. Murail onderging de kracht van de elementen toen hij in het zuiden van Amerika met zijn vrouw omringd werd door hevige onweersbuien. Aangetrokken door de ‘poëtische resonantie van donder en flitsen in deze machtige landschappen’, besloot hij een muzikaal ‘bliksemboek’ (Liber fulgaris) samen te stellen. Omdat hij donder ervaart als ‘een klein stukje cinema’ vroeg hij de videokunstenaar Hervé Bailly-Basin hierbij beelden te maken.

Een half uur lang worden we – middels surround sound - ondergedompeld in een rijk geschakeerd klanklandschap, waarin hevige donderslagen worden afgewisseld met episoden van arcadische rust. Opvallend is dat de akoestisch bespeelde instrumenten naadloos mengen met de elektronica, zodat je niet meer weet waar de klankbron ligt. De video van Bailly-Basin volgt de compositie op de voet. Bliksemschichten begeleiden uitbarstingen van donder en de camera scheert over zanderige vlaktes bij verstilde passages. Hoewel de beelden knap zijn gemaakt en de interactie met de muziek feilloos verloopt, voegen zij weinig toe aan haar betekenis. Sterker nog, zij leiden er eerder van af en het zou me niet verbazen als de luisteraar thuis een intensere ervaring heeft gehad dan het publiek in de zaal.

Na de pauze hoorden we puur muziek, hoewel La Tempesto d’après Giorgione van Hugues Dufourt is geïnspireerd op een schilderij van Giorgione da Castelfranco, dat overigens ook bliksemschichten toont. Het doek werd niet geprojecteerd maar in kopie bij het programmaboek geleverd, zodat wij ons helemaal op de schitterende compositie konden concentreren en onze eigen plaatjes bedenken. Dufourt tovert lang aangehouden, los in de ruimte geplaatste lage klanken uit instrumenten als contrabasfluit, contrabasklarinet, elektrisch orgel en dito gitaar en een ondes Martenot. Zo ontstaat een zinderend, haast fluwelen klankbeeld waaruit zich tegen het einde zeer hoge tonen los maken die het geheel naar de hemel lijken te tillen. Een hoogtepunt.

Ook Le temps et l´écume van Gérard Grisey speelt met contrasten tussen lage en hoge regionen, maar is ritmisch afwisselender omdat snelle, aan vogels ontleende pulsen tegenover langgerekte walvisgolven worden geplaatst. De slagwerkers spelen hierbij een belangrijke rol en werden na afloop dan ook terecht door Rophé in het uitbundige applaus betrokken.