Weblog: Liever live

Hilversum, 15-5-2010 – Een week geleden stierf Hans Dijkstal, een van de weinige politici met een warm kloppend hart. Anders dan veel van zijn collega’s had hij oog en oor voor de noden van de kleine man en achtte hij het recht van de sterkste niet zaligmakend. Ooit gaf hij mij uitgebreid telefonisch advies over een thema dat mij zorgen baarde. Nooit zou hij, zoals sommigen van de partij van mijn geperoxideerde (oud-)provinciegenoot een orkest uitmaken voor onbenullige ‘toeteraars’, die maar het beste wegbezuinigd kunnen worden. Hij had respect voor mensen en muziek – sterker nog, hij speelde saxofoon en was niet te beroerd om onbezoldigd jazzprogramma’s te maken voor de ConcertZender.

Vergeefs verzette hij zich tegen de opheffing van dit gevarieerde radiostation, dat talloze opnamen maakte van minder gangbare concerten en nu alleen nog op internet is te beluisteren. Zijn dood slaat een nieuwe bres in het legioen van politici dat klassieke muziek op waarde weet te schatten – niet alleen het economische belang van de horeca die zijn restaurants voorafgaand en zijn cafés na afloop gevuld ziet met muziekliefhebbers, maar vooral ook de geestelijke verrijking die een boeiend concertleven biedt.

De afgelopen tijd heb ik de kracht van levende muziek weer vaak aan den lijve ondervonden. Donderdag 6 mei brachten het Arditti Kwartet en het Hilliard Ensemble een prachtig stuk van Wolfgang Rihm in het Muziekgebouw aan ’t IJ. Twee wereldberoemde topensembles in een werk van een al even vermaarde Duitser, die zich, zoals Irvine Arditti mij tijdens de inleiding toevertrouwde, niet blind staart op ‘gortdroge getallen en rekensommen’, maar het publiek ontroert met ‘melodie en harmonie’. Tijdens de uitvoering van het losjes op de katholieke Requiemmis gebaseerde ‘Et Lux’ kon je een speld horen vallen.

Afgelopen donderdag bracht het Nieuw Ensemble een al even voorbeeldig geprogrammeerd concert. Zowel voor als na de pauze openden Ed Spanjaard en zijn musici met de ‘Fünf Stücke opus 10’ van Anton Webern, die door de gewijzigde opstelling zeer verschillend klonken. Na het verfijnde filigrain van Webern werkte de wereldpremière van ‘Zelfportret met viool’ van Klas Torstensson als een schok. Beukend modernisme, Zweedse volksmuziek en verstilde spiritualiteit weorden doorsneden met hilarische kitschakkoorden van een oude synthesizer. Jennifer Koh vertolkte haar razend virtuoze solopartij zo onversaagd dat zij na elk deel haar strijkstok moest ontdoen van geknapte paardenharen.

Een dag later brachten het Radio Filharmonisch Orkest en het Groot Omroepkoor in de Vrijdag van Vredenburg zelden uitgevoerde composities van Tsjaikovski en Rachmaninov. Nadat Rodion Pogossov met zijn sonore bariton ‘Vesna’ had vertolkt beende hij onmiddellijk het podium af, publiek en orkest in verwarring achterlatend. Dirigent Hannu Lintu snelde erachteraan en liet hem even later, koddig grimassend, alsnog zijn applaus halen. Dit soort momenten geeft levende muziek een meerwaarde die een studio-opname op cd ten enen male ontbeert: er ontstaat een sterk saamhorigheidsgevoel tussen uitvoerders en publiek. Het hierna gespeelde, schitterend dramatische ‘Klokken’ van Rachmaninov kreeg terecht een minutenlange staande ovatie.

Het mooie is dat al deze concerten ook live op Radio 4 werden uitgezonden, zodat u van Groningen tot Maastricht dezelfde spanning en opwinding kon ervaren als diegenen in de zaal. Onlangs vertelde een luisteraar mij dat zij de akoestiek op de radio direct herkent, waardoor zij zich ook fysiek aanwezig waant. Mooier kan de uniciteit van Radio 4 niet omschreven worden: plaatjes draaien kan iedereen, maar het presenteren van levende muziek vergt meer tijd en inspanning. En geld, natuurlijk, maar dit alles wordt ruimschoots gecompenseerd door de geboden immateriële verrijking. Ik verheug me alweer op a.s. donderdag, wanneer in het Muziekgebouw ‘Cornet Rilke’ van Frank Martin wordt uitgevoerd door Amsterdam Sinfonietta, Nieuw Ensemble en Christianne Stotijn, live te beluisteren op Radio 4. - Jammer dat Dijkstal er niet meer bij kan zijn.