Weblog: Op drift

Amsterdam, 13-6-2010 – De NRC nam de afgelopen weken een voorschot op een komende regering van VVD en PVV: zij deed de kunst alvast grotendeels in de ban. Nou staat deze al jaren onder druk, maar opeens lijkt de kunsthaat in een stroomversnelling gekomen te zijn. Eerder al schrapte NRC de wekelijkse muziekpagina en schonk zij op de algemene kunstpagina steeds meer aandacht aan mode, design en architectuur, nu werd deze soms zelfs voor de helft gevuld met advertenties. En dat in een tijd waarin alleen al de avontuurlijke producties van het Holland Festival volle bladzijden rechtvaardigen.

Er lijken twee parallelle werelden te ontstaan, één waarin tallozen genieten van de vele hoogstaande kunstuitingen in ons land – tot nu waren alle voorstellingen in het Holland Festival die ik bezocht stampvol – en één waarin kunst als een verachtelijk speeltje van de elite in de verdomhoek wordt gezet. Zo raakt ons land op drift. Blijkens de afgelopen verkiezingen wordt die tweedeling tussen kunstminnaars en kunsthaters weerspiegeld in een minstens even gevaarlijke scheiding tussen bevolkingsgroepen – de verwerpelijke vreemdeling versus de authentieke autochtoon.

Het zijn twee kanten van dezelfde medaille. Trok ooit het volk zich op aan een rijk cultureel leven dat ook zijn eigen bestaan kleur en fleur verschafte, nu dwingt het de intellectueel bijna in het geniep zijn kunstbehoefte te bevredigen. En als wij vroeger niet ruimdenkender waren geweest, hadden koffie en thee niet kunnen uitgroeien tot nationale dranken, of aardappels tot vaderlandse kost. Wie nooit over grenzen kijkt zal stikken in zijn eigen navel. Het is mooi te zien hoe het Holland Festival politiek en kunst bij elkaar brengt door te tonen dat oost en west, maar ook hoge en lage cultuur onlosmakelijk met elkaar verweven zijn.

In Radio Muezzin vertellen vier Egyptische voorzangers hun persoonlijke verhaal; in Maria’s Song paart de zangeres Sinikka Langeland Noorse volkshymnen aan Bachkoralen en in Dog’s Heart koppelt Alexander Raskatov Russisch-orthodoxe zang aan westers-modernistische klankerupties. En passant biedt het thema van diens opera – hond wordt (on)mens en dreigt zijn omgeving te vernietigen – een fraaie spiegel van de ontketende vreemdelingenhaat. Niet toevallig klinkt deze week ook Raskatovs op het lot van de Joden geïnspireerde vioolconcert.

Alleen met een open en liefdevolle blik kunnen wij in vrede leven, zo lijkt het festival ons in vele toonaarden toe te roepen. Het openingsconcert met de warmbloedige Amal Maher in populaire liederen van Oum Kalthoum was een ware hit. Zaha Hadid spon een koesterende cocon rond Bach en Ana Sokolovic gebruikt in Love Songs teksten uit het Sanskriet en het Latijn. Ook registreerde zij in honderd verschillende talen de woorden ‘Ik hou van jou’, die zij als vredesduiven het publiek in stuurt. - Jammer toch dat Mark en Geert hier hoogstwaarschijnlijk in ontbreken.