Weblog: In de reiskoffer (2)

Amsterdam, 15-7-2010 – Vorige keer gaf ik u twee luistertips, vandaag naast een luistertip ook een leestip, want niets is leuker dan voor het slapen gaan in je tentje nog iets ontspannends te lezen. Ideaal hiervoor is Blue Notes van de pianist Marcel Worms, een ‘muzikaal reisdagboek’ over zijn vele concerten in verre buitenlanden. Zelf leerde ik Worms kennen in Odessa, tijdens een festival voor nieuwe muziek in 1997, waar hij enkele stukken speelde van zijn almaar uitdijende reeks ‘Blues for Piano’. Zoals ‘Chiel de la Tourette Syndrome’ van Chiel Meyering, een blues die geleidelijk ontspoort en ontaardt in een vloek- en scheldpartij. – Tot grote hilariteit van de afgeladen zaal.

Worms’ observaties over Odessa vormen een feest der herkenning. Zo wijst hij op de Parijse allure van de stad met zijn brede avenues, en op de indrukwekkende Potemkintrappen waar ooit het Russische leger het vuur opende op de opstandige bevolking. ‘Weer een schuldige plek bezocht’, concludeert Worms laconiek. Ook vermeldt hij de totale verpaupering door decennialang communistisch beheer – het conservatorium is compleet verveloos, kozijnen hangen los en ruimtegebrek noopt tot repeteren op de gangen, waar ‘het stinkt naar pis’.

De pianist toont zich een begenadigd observator. In enkele woorden schetst hij een sfeer en met rake commentaren geeft hij inzicht in geschiedenis en politiek van een land. In Zuid-Afrika beschrijft hij beeldend de daar nog altijd heersende apartheid: blanken razen op topsnelheid over wegen waarvan de berm fungeert als voetpad voor de zwarten. ‘Het aantal verkeersdoden behoort tot het hoogste ter wereld,’ noteert Worms droogjes.

In Brazilië ziet hij hoe ‘de badgasten hun best doen het traditionele beeld van Brazilianen te bevestigen: gespierde mannen spelen beachvolleybal, modelvrouwen zonnebaden en paraderen’. Dat de financiën voor zijn concert niet zijn geregeld, neemt hij op de koop toe – dit is niet de eerste of de laatste keer. Met bewonderenswaardige humor slaat Worms zich door een zee aan ongestemde piano’s, zaaltjes zonder stoelen, plotseling benodigde workpermits en andere vormen van ongemak. Elk land neemt slechts enkele bladzijden in beslag en vormt daarmee perfecte lectuur voor het slapengaan. Dankzij de bijgeleverde cd kun je sommige uitgevoerde werken beluisteren.

Bestaat het merendeel hiervan uit speciaal voor Marcel Worms gecomponeerde stukken, de sopraan Lenneke Ruiten presenteert op haar nieuwe cd uitsluitend concertaria’s van Mozart. Wat zijn de meeste jonge musici toch weinig avontuurlijk! Waarom bijvoorbeeld naast de schitterende stukken van Mozart niet ook enkele sprankelende aria’s van diens tijdgenoot Josina van Boetzelaer opgenomen? Ruiten zong ze al eens met veel succes in de Nederlandse Muziekdagen. Juist iemand met zo’n geweldige stem zou zich moeten inzetten voor onbekendere componisten. En als vrouw zou Ruiten zich wat meer mogen bekommeren om de vaak prachtige muziek van haar seksegenoten.

Zodra je de cd opzet, verstommen echter alle bezwaren. Lenneke Ruiten heeft een ongekend soepele en kleurrijke stem, en brengt alle nuances van de tekst met grote inleving over het voetlicht. Of het nu de diepe weemoed van Clorinda betreft in ‘Vorrei spiegarvi’, de razende woede van Andromeda in ‘Ah, lo previdi!’ of het extatische ‘Exsulate, jubilate’, Ruiten verwoordt trefzeker de onderliggende emotie. Technische problemen lijkt zij niet te kennen: haar coloraturen stromen als vloeibare honing en zelfs de allerhoogste noten zingt zij fluisterzacht. Zij wordt uitstekend begeleid door een alert en puntig spelend Concertgebouw Kamerorkest onder leiding van Ed Spanjaard. Hij geeft Ruiten alle ruimte en bewijst eens te meer wat een geweldige operadirigent hij is.

Snel op vakantie, dus!