Weblog: Dansen onder Damocles

Amsterdam/Den Bosch, 17-11-2010 – Al enige dagen ben ik sprakeloos. Niet alleen doordat een griepvirus het op mijn stembanden heeft voorzien, maar ook vanwege de rabiate onzin die cultuurdebaters de wereld insturen. In de Volkskrant repte iemand van de ‘twaalftonale herrie’ waarmee Arnold Schönberg zijn oren bestookte - kennelijk heeft hij nooit diens aangrijpende Survivor from Warsaw gehoord. Een NRC-lezer stelde voor Mahler te laten uitvoeren door derderangsorkesten; tevens zouden ‘kleine orkestjes’ nieuwe, publieksvriendelijke stukken moeten brengen. Alsof Nederland niet talloze (kleine) ensembles telt waarvoor evenzoveel componisten prachtige muziek schrijven. Vorige week donderdag was het Muziekgebouw aan ’t IJ nog tot op de laatste stoel uitverkocht bij drie wereldpremières van Martijn Padding, Jan van de Putte en Chiel Meijering.

Het concert vormde onderdeel van de Cellobiënnale in Amsterdam, die voor de derde keer volle zalen trok met een gevarieerde programmering. Ook het experimentele November Music in Den Bosch ontving ruim vijfduizend bezoekers, dus het publiek is wel degelijk geïnteresseerd in deze ‘linkse hobby’s’. Of is het dankzij de politieke minachting dat men massaal de concertzaal intrekt, nu het nog kan? Zoals men in de jaren dertig nog snel ‘entartete Kunst’ bewonderde alvorens deze in de nazikerkers verdween. Dansen, we kortom, onder een zwaard van Damocles een laatste rondedans om de vrije kunst?

Ik denk van niet. Ware kunst zal altijd wegen vinden zich te manifesteren, en de eenduidigheid van de wereld in vraag blijven stellen. Niet voor niks leggen dictaturen altijd als eerste schrijvers, musici, toneel- film- en andere kunstenmakers het zwijgen op. In ons land heerst een dictatuur van de massa, de zogenoemde man in de straat die vraagt: ‘Waar heb dat schilderij/muziekstuk/gedicht/toneelstuk nou voor nodig?’ Hierbij moet worden aangetekend dat de kunstwereld die weerzin grotendeels over zichzelf heeft afgeroepen.

Ik onderscheid twee stromingen die de waardering voor de kunsten bij het algemene publiek ondermijnen. Enerzijds is er de ‘nieuwe niksigheid’ die zich vooral manifesteert in de audiovisuele media. Niet gehinderd door enige voorbereiding of kennis van zaken stralen presentatoren uit dat de ‘geïnterviewde’ kunstenaars ook maar gewone mensen zijn en dat kunst er eigenlijk niet toe doet. De meest prangende vraag tijdens een terugblik op het Holland Festival luidde: ‘Wat IS nou eigenlijk het Holland Festival?’ Na afloop glunderde de presentator dat hij geen enkele voorstelling had bezocht, dus waarom doen alsof?

Tegenover de houding van ‘wij snappen zelf ook niks van die rare kunst’ staat het dedain waarmee anderen neerkijken op de domme massa die niets van hun hoogstaande ideeën begrijpt. Zie het gekrakeel over een foutief voorzetsel in het regeerakkoord. In plaats van Muziekcentrum ‘van’ de Omroep, schreef men ‘voor’ de omroep. Onzorgvuldig was dat zeker, maar een wezenlijk verschil vormt het niet. Het focussen op dergelijke details gaat voorbij aan de kern van de discussie: hoe maken wij kunst weer geloofwaardig en eerbiedwaardig? Zodat ook de ‘gewone man’ er weer het nut van inziet, zelfs al begrijpt hij haar niet altijd volledig.

Zo bezien zijn de aanstaande bezuinigingen ook een nieuwe kans. De kunstwereld zal haar levensvatbaarheid en vitaliteit opnieuw moeten bewijzen. Een initiatief als Nederland schreeuwt om cultuur op zaterdag 20 november is hiervan een goed voorbeeld. Dus kom uit uw Ivoren Toren c.q. uw Gammele Plaggenhut en schreeuw mee!