Weblog: Vanachter de chador (3)

Kassel, 4-12-2010 – Kassel organiseert niet alleen de prestigieuze Documenta, maar is ook de enige stad die al twintig jaar een concertserie wijdt aan vrouwelijke componisten. Grote motor achter ‘Die andere Konzertreihe’ is de sopraan Christel Nies, die onvermoeibaar zoekt naar nieuw en bestaand repertoire, dat zij uit laat voeren door zowel jonge als gevestigde musici. Zo speelde gisteravond het Arditti Quartet in de Bürgersaal van het stadhuis werk van onder anderen Kaija Saariaho en de Mexicaanse Hilda Paredes.

Het concert vormde de apotheose van een door burgemeester Betram Hilgen georganiseerde ontvangst ter gelegenheid van het vierde lustrum. Hij prees Nies vanwege haar inzet vergeten componistes uit het verleden opnieuw op de kaart te zetten en tegelijkertijd een platform te bieden aan nog levende vrouwelijke toondichters. Aangezien de concertserie, anders dan de vijfjaarlijkse Documenta een doorlopende activiteit betreft, is haar nationale en internationale uitstraling voor de stad niet te onderschatten.

Nies zelf memoreerde hoe tijdens de eerste editie in 1990 de toen 90-jarige Grete von Zieritz met de auto uit Berlijn was gekomen, om na een zeer succesvolle uitvoering van vijf van haar werken te betogen hoe lastig het is als vrouw aandacht voor je muziek te krijgen. Haar docent Franz Schreker had haar in 1919 hogelijk geprezen, maar erbij gezegd: ‘Jammer dat u geen man bent!’ Ook grootheden als Younghi Pagh Paan, Violeta Dinescu en Sofia Goebaidoelina waren een of meerdere malen te gast. Organisatrice Nies telt de portretconcerten van uiteenlopende componistes tot de hoogtepunten van de serie. 

Het concert werd geopend door Eva Kühne-Hörmann, Minister van Cultuur van Hessen en beschermvrouwe van de concertserie. In een vlammende rede ageerde zij tegen de discriminatie van vrouwen. Ze wees erop dat het niet aan hen, maar aan de vastgeroeste maatschappelijke verhoudingen ligt dat zij slechts zelden doorbreken. Zij acht het van uitgesproken wetenschappelijk belang dat Nies met ‘die andere konzertreihe’ een podium biedt aan vrouwelijke componisten en tegelijkertijd onderzoek verricht dat zij in boeken vastlegt. Gisteren verscheen het vierde deel van de serie Komponistinnen und Ihr Werk, waarin naast artikelen ook minutieus verslag wordt gedaan van alle uitgevoerde concerten.

Maar uiteindelijk gaat het om de kwaliteit van de muziek en van de uitvoering, zoals Christel Nies eerder betoogde. Wat dat betreft kon het ongeveer honderdkoppige publiek zijn vingers aflikken. Het vermaarde Arditti Quartet musiceerde op het scherp van de snede in vijf composities van evenzoveel componistes. Isabel Mundry wisselt in Linien, Zeichnungen drukke figuraties af met plotselinge stiltes en knallende pizzicati. Hilda Paredes laat door een uitgekiende stokvoering in Cuerdas del destino de strijkers fluisteren als menselijke stemmen en Sofia Goebaidoelina bouwt in haar Tweede Strijkkwartet een spannend betoog op uit één steeds herhaalde toon.

Meeslepend was Terra Memoria van Kaija Saariaho, die met klaaglijke glissandi, heftig ronkende uithalen en subtiel door elkaar krioelende flageoletten een prachtige elegie schreef ‘voor overleden dierbaren’. Het concert eindigde met In the Realms of the Unreal van de tegendraadse Olga Neuwirth. Zij schept een wereld waarin de luisteraar telkens op het verkeerde been gezet wordt, en er viel ook nog wat te lachen. Zij valt meteen met de deur in huis met een snerpend dissonant akkoord, waarop larmoyante kitschmelodietjes volgen die worden afgekapt met knarsende interrupties en sonore samenklanken. Het werk stroomt ‘aus einem Guss’ en heeft een ongekende en aanstekelijke energie.

Zo vormde Neuwirth een passende uitsmijter, die tevens fungeerde als veelbelovende insmijter voor de volgende twintig jaar van ‘die andere konzertreihe’, waarin Nies de vrouwelijke componist bevrijdt vanachter haar chador.