Het verhaal heeft vier hoofdpersonen: Elizabeth de Eerste, die in de tijd waarin dit verhaal zich afspeelt, in de laatste jaren van haar regering is. Ze is over de zestig. Robert of Devereux, de Earl van Essex, is de populaire veldheer die in Ierland een mislukte veldtocht tegen vijanden van Elizabeth heeft ondergaan. Sara, hertogin van Nottingham is verliefd op de graaf van Essex en zijn voormalige geliefde. De vierde hoofdrol is voor Sara’s echtgenoot Nottingham.
De intrige van de opera bestaat uit het feit dat zowel Elizabeth als de getrouwde Sara vol zijn van Robert of Devereux. Bovendien is er aan het hof een anti-Devereux-partij actief.

Plaats: Londen, Engeland

Tijd: 1598, gedurende de regering van koningin Elizabeth I

Eerste bedrijf

Eerste toneel: De grote zaal van Westminster
Sara, hertogin van Nottingham, leest een verhaal over Rosamond Clifford, de maîtresse van een voormalige Britse koning (en de titelrol in een andere opera van Donizetti). Koningin Elizabeth vertrouwt haar toe dat ze verliefd is op Robert of Devereux en dat ze bereid is hem te vergeven voor het verraad waarvan hij sinds zijn terugkeer uit Ierland is beschuldigd.
Lord Cecil komt met het executiebevel voor Robert. Elizabeth weigert: er is geen bewijs voor zijn verraad. In een gesprek tussen Robert en Elizabeth komt ter sprake dat hij een ring van haar gekregen heeft die een waarborg voor zijn veiligheid is en die hij altijd kan gebruiken om zich uit een benarde situatie te redden. Ook komt ter sprake dat hij verliefd is en Elizabeth ontdekt dat zij niet de gelukkige is. Elizabeth wil zijn bruid wel naar het altaar leiden, als hij maar zegt wie ze is… Robert ontkent dan alles. Elizabeth besluit dat hij dan maar moet sterven en gaat weg.
Nottingham verschijnt dan. Hij is bezorgd om Robert, maar ook om zijn vrouw Sara, die gebukt lijkt te gaan onder een zwaar verdriet: hij zag haar laatst snikkend boven een blauwe sjaal waarop zij aan het borduren was. Lord Cecil keert terug: Nottingham moet mee om te beslissen over Roberts lot. Nottingham verzekert zijn vriend dat hij hem zal verdedigen.

Tweede toneel: Sara’s appartementen
Sara is zich bewust van het gevaar waarin Robert verkeert. Plotseling staat hij in haar vertrek en beschuldigt haar van trouweloosheid: hoe kon ze met Nottingham trouwen. Ze zegt dat, na de dood van haar vader, de koningin heeft geregeld dat het huwelijk plaatsvond. Ze herinnert hem aan de ring die de koningin haar gaf, maar Robert rukt die van zijn vinger en gooit hem terzijde: alleen voor Sara zal hij zijn leven geven. Sara maant hem dan te vluchten en zo weet hij dat ze nog van hem houdt.  Ze geeft hem een blauwe sjaal als teken van haar liefde….


Tweede bedrijf
De grote zaal van Westminster
Lord Cecil brengt de wachtende hovelingen het bericht dat de Raad heeft besloten dat Robert ter dood veroordeeld zal worden, ondanks de verdediging door Nottingham.
Sir Walter Raleigh komt de koningin melden dat Robert gearresteerd is en dat hij een blauwe sjaal in zijn bezit had. Elizabeth stopt die sjaal boos weg. Nottingham komt binnen met het executiebevel maar pleit voor het leven van zijn vriend. Elizabeth wil niet luisteren en zegt dat ze het bewijs voor de trouweloosheid van Robert in handen heeft.
Robert wordt binnengebracht: Elizabeth laat hem de blauwe sjaal zien. Zowel Robert als Nottingham herkent de sjaal. Terwijl Elizbeth bedreigingen blijft uiten, groeit de jaloezie van Nottingham. Robert wordt van twee kanten belaagd: door de afgewezen geliefde, de koningin, en door de bedrogen echtgenoot. Elizabeth besluit dat Robert de volgende dag bij zonsopgang onthoofd zal worden.

 


Derde bedrijf
Eerste toneel: Sara’s appartement
Sara ontvangt een laatste brief van Robert, waarin hij haar vraagt om de ring naar Elizabeth te brengen en zichzelf aan de genade van de koningin over te geven. Voordat ze dat kan doen, staat Nottingham binnen, ontneemt haar de brief en beschuldigt haar van trouweloosheid. Sara probeert naar de koning te gaan, maar Nottingham beveelt zijn bedienden om haar gevangen te houden totdat Robert is geëxecuteerd. Sara valt in onmacht.

Tweede toneel: Tower of London
In zijn cel in de Tower hoopt Robert intussen dat Sara de ring naar Elizabeth heeft gebracht: dan krijgt hij genade en dan kan hij Sara’s onschuld verdedigen. Nottingham mag hem daarna met het zwaard doden. Dan weerklinkt een treurmars: Raleigh verschijnt om hem naar het schavot te leiden.

Derde toneel: De grote zaal van Westminster
Elizabeth zit op haar beurt weer te wachten op de ring: als Robert die laat brengen, kan ze hem genade schenken. Ze wil hem zelfs met zijn geliefde laten trouwen, hoewel ze dan zelf verlaten zal zijn. Ze vraagt zich af waar Sara is.
Cecil komt vertelllen dat Robert op weg is naar het schavot.
Dan rent Sara binnen en overhandigt de koningin de ring, terwijl zij bekent dat zij de rivale is. Elizabeth wil de executie direct stopzetten, maar het kanonschot weerklinkt dat de dood van Robert verkondigt. Nottingham komt binnen, verheugd dat hij gewroken is. Hij vertelt Elizabeth dan dat de ring haar niet eerder bereikte, omdat hij bloed wilde zien. Elizabeth laat hem wegvoeren.  In een visioen ziet zij de onthoofde Robert voor zich. Ze wil sterven en noemt James van Schotland als haar opvolger.