BLOG: Vanachter de chador (2)
Premières van Calliope Tsoupaki en Kaija Saariaho
Door Thea Derks, muziekpublicist
Amsterdam, 13-3-2010 – Al vaker hekelde ik het feit dat componerende dames er in ons muziekleven zo bekaaid vanaf komen en ik vind het aanhoudende gefulmineer tegen de islam uiterst hypocriet – ook Nederlandse vrouwen opereren veelal vanachter een denkbeeldige chador. De recent verschenen jaarbrochures tonen dat het volgende seizoen evenmin veel ‘vrouwelijke noten’ biedt, maar toch lijken mijn oproepen langzaam vruchten af te werpen. Het Festival Oude Muziek brengt dit najaar muziek van Elisabeth Jacquet de la Guerre, een briljant klaveciniste en componiste aan het hof van Lodewijk XIV. De Vrijdag van Vredenburg programmeert zelfs een complete serie rond vier Russische dames.
Deze week is overigens een Luilekkerland. Afgelopen middag hoorde ik in de ZaterdagMatinee de Nederlandse première van Šu, een schitterend concert voor sheng en orkest van Unsuk Chin; dinsdag brengt het Nederlands Kamerkoor de wereldpremière van La noche van Calliope Tsoupaki; twee dagen later klinkt bij De Nederlandse Opera de eerste Nederlandse uitvoering van de opera Emilie van Kaija Saariaho. Drie topcomponisten wier muziek niet vaak genoeg gehoord kan worden. Wat zij met elkaar gemeen hebben is een fijnzinnig gevoel voor klank en sfeer, gepaard aan een goed gestructureerde opbouw.
Calliope Tsoupaki gooide twee jaar geleden in het Holland Festival hoge ogen met haar Lucas Passie, waarin zij op overtuigende wijze het Grieks-orthodoxe gezang integreerde in een westers-moderne klankwereld. Onlangs verscheen dit meeslepende werk op cd en het is te hopen dat het nu zijn weg vindt naar de internationale podia. Tsoupaki heeft vaker aangetoond grote affiniteit te hebben met de menselijke stem, getuige ook haar prachtige liederen voor de Griekse zangeres Nèna Venetzanou en het huiveringwekkend intense O Zuyderste lucht voor gemengd koor. Geen wonder dat het Nederlands Kamerkoor haar vroeg een nieuw stuk te componeren – overigens in combinatie met een flügelhorn.
Tsoupaki koos een gedicht van Pablo Neruda voor haar compositie, die op een programma staat naast drie andere voor koor en één instrument. Het kreeg de titel NKK+, een knipoog naar het Fonds Podiumkunsten+ dat vorig jaar de subsidie voor het koor drastisch verlaagde. Neruda’s tekst beschrijft een liefdesnacht op een eiland en de voortdurende verwijzingen naar natuurgeluiden herinnerden Tsoupaki aan haar jeugd, toen ze met haar ouders vele vakanties doorbracht op de Griekse eilanden.
Om de sfeer van de tekst te vangen, verdiepte Tsoupaki zich in Spaanse popmuziek en ook luisterde zij naar een opname waarop Neruda zijn verzen zelf voordraagt. Dit deed haar besluiten de woorden uitsluitend syllabisch te zetten, dus zonder afleidende versieringen, met maar één lettergreep per noot. Bovendien verdeelt zij het koor in wisselende combinaties van stemmen mét en zónder tekst, om zo een organisch contrast te scheppen tussen de geliefden en de hen omringende buitenwereld.
Ook de Finse Saariaho heeft haar sporen in de vocale muziek verdiend. Haar opera L’amour de loin vormde met zijn zinderende klanken een hoogtepunt van het Holland Festival van 2005. Beschrijft deze de onmogelijke liefde van de troubadour Jaufré Rudel voor de Hertogin van Tripoli, in Emilie gaat het om de passie van wetenschapper Emilie du Châtelet. Zij is op haar 42e hoogzwanger, voorvoelt dat zij in het kraambed zal sterven en vraagt zich wanhopig af of zij nog tijdig de drukproeven kan corrigeren van haar vertaling van de Principia Mathematica van Newton. Hoewel Saariaho zelf de wetenschapper centraal stelt, benadrukt DNO haar rol als minnares: door het verlies van haar grote liefde zou zij wetenschapper zijn geworden. - Daar is weer die chador….
* typ deze hierboven over
Dank voor je wervende verhaal. Ik ga zeker de stukken van Tsoupaki en Saariaho beluisteren!
Door Jos Schuttersveld, dinsdag 16 maart 2010 09:19