BLOG: Krachtige Kapralova
Door Thea Derks, muziekpublicist
Nieuwe cd van onterecht vergeten Vítezslava Kaprálová
Enkele jaren geleden stuitte ik tijdens de voorbereidingen voor een radioprogramma op muziek van de Tsjechische Vítezslava Kaprálová (1915-1940). Al meteen bij de eerste klanken van haar Twee liederen opus 4 werd ik overrompeld door de sprankelende pianopartij, die in haar duizelingwekkende wervelingen herinneringen oproept aan Debussy en Ravel. Kaprálová doorspekt dit impressionistische getinkel echter met stevig gehamerde akkoorden, die de melancholieke zangpartij een duistere lading geven. Hierin klinken haar Tsjechische wortels door. Ook in de andere stukken op de twee tot nu toe beschikbare cd’s ontpopt Kaprálová zich als een waardig erfgenaam van Janácek en Martinu, met wie zij haar Moravische afkomst deelt: zij werd geboren in Brno.
Ik besloot haar centraal te stellen in mijn programma Componist van de week (VARA Radio 4, 11-15 juli 2007), waarna een eindeloze zoektocht begon naar materiaal. Want ondanks de enorme kwaliteit en zeggingskracht van haar muziek, is Kaprálová nog altijd zo goed als onbekend. Dankzij de Kaprálová Society kreeg ik opnames van de Tsjechische omroep en van particulieren, waarmee ik een unieke serie van vijf uitzendingen samenstelde. Zelden ontving ik zoveel reacties als juist op deze reeks – mensen vroegen mij verbijsterd waarom deze componist verder nooit op de radio te horen is, net zomin als op de concertpodia. Helaas is dat het lot van veel getalenteerde vrouwen – mannen gaan nu eenmaal voor, zelfs bij vrouwelijke programmeurs.
Gelukkig komt hier mondjesmaat verandering in, want de pianisten Marja Bon, Marcel Worms en de fluitiste Eleonore Pameijer hebben inmiddels werk van Kaprálová uitgevoerd, altijd tot groot genoegen van het publiek. En deze week verscheen een derde, geheel aan de muziek van Kaprálová gewijde cd, met acht stukken die werden ingespeeld door de pianiste Virginia Eskin en de violiste Stephanie Chase. Zoals het indrukwekkende Variations sur le Carillon de l’Eglise Saint-Etienne-du-Mont, dat Kaprálová in Frankrijk componeerde, waar ze in 1937 op uitnodiging van Bohuslav Martinu naartoe was gegaan. Hij schreef bewonderend: ‘Ik moet deze variaties steeds opnieuw spelen, het zijn allemaal kleine gedichten en de eerste variatie is een schoonheid.’ Eskin speelt het stuk met een lichtvoetig maar krachtig toucher en veel gevoel voor nuance.
Opvallend is de zelfverzekerde toon van Kaprálová, niet alleen in deze variaties, die ze schreef op haar 23e, maar ook in jeugdwerkjes als Composities voor piano opus 1, en de Legende en Burlesque voor viool en piano, die ontstonden rond haar 16e. Uit al haar muziek klinkt een uiterst krachtige stem, die trefzeker zegt wat zij te zeggen heeft. En dat is veel: je wordt als luisteraar voortdurende bij je emotionele lurven gegrepen, nu eens met verleidelijk lyrische passages, dan weer met fors beukende partijen, die haar gepassioneerde Slavische gemoed verraden. Bij Kaprálová doet elke noot ertoe, alsof ze haar vroegtijdige dood voorvoelde. Ze stierf in 1940, op haar 25e, maar liet desondanks een oeuvre na van zo’n vijftig werken.
Het is jammer dat de orkestmuziek van Kaprálová niet geprogrammeerd is in het nieuwe seizoen van de Vrijdag van Vredenburg, waarin Tsjechië centraal staat; er klinkt wel werk van Janácek en van haar leermeester en latere geliefde Martinu. Op mijn verzoek heeft de bibliotheek van de omroep inmiddels alle beschikbare partituren van Kaprálová aangeschaft, zodat niets een uitvoering in het volgende seizoen in de weg staat. - Ik ga de programmeurs een exemplaar geven van deze schitterende cd!
cd Vítezslava Kaprálová
Koch International Classics KIC CD 7742
Thea Derks, muziekpublicist en programmamaker Radio 4
* typ deze hierboven over
Gezien in EncoreMagazine! Inderdaad een indrukwekkend talent, waar we veel te weinig van horen.
Door Remco, dinsdag 3 juni 2008 13:32