Speellijst Ziel en Zaligheid 14 maart 2010

1. Anoniem (13e eeuw) - Troppo perde'l tempo
Le Reverdie
(Arcana A 34)

In het Italië van de 13e eeuw onstond de Lauda, een geestelijk lied gezongen in het Italiaans dat niet bedoeld was voor de liturgie. Dergelijke Laude waren aanvankelijk éénstemmig en werden door 'het volk' gezongen. Er zijn geen componisten bekend die Laude hebben geschreven. Het onderzoek naar dit repertoire is nog maar onlangs op gang gekomen en leidde in 1992 tot een belangrijke publicatie van Blake Wilson getiteld: 'Music and Merchants'. Dit boek was voor het ensemble La Reverdie het uitganspunt voor een CD met Laude gericht tot Maria.

2. P.I. Tsjaikovsky - drie delen uit de Liturgie van de Heilige Johannes Chrysostomos op.41
Praags Kamerkoor o.l.v. Eric Ericson
(Orfeo 127 001 A)

Zoals Tsjaikovsky (1840-1893) zelf zei had hij het geloof in de dogma's van de kerk verloren, maar voelde hij zich toch sterk verbonden met de tradities van de Russisch Orthodoxe kerk. Hij hield ervan om in de halfduistere kerk te staan, omringd door kaarsen, wierook en ikonen en te mijmeren over de eeuwige vragen van leven en dood. In 1878 noemde Tsjaikovsky in een brief aan zijn uitgever zijn wens om de liturgie van de heilige Chrysostomos op muziek te zetten. Het uitgeven daarvan was wel een probleem, want alleen werken die geschreven en gedrukt waren binnen de muren van de kloosters mochten worden uitgevoerd. Dit probleem werd opgelost door het werk in het buitenland te laten drukken. Dat leverde Tsjaikovsky wel een proces op, maar uiteindelijk werd het werk vrijgegeven en met veel succes uitgevoerd.

3. Antonio Caldara - Gloria uit de Missa Dolorosa
Choeur de Chambre de Namur, Les Agrémens o.l.v. Wieland Kuijken
(Arsis A5 00 A 64002 C)

Antonio Caldara (1670 - 1736) behoorde in zijn tijd tot de belangrijkste componisten van Europa. Hij begon zijn muzikale loopbaan als koorknaap aan de San Marcokerk in Venetië, maar al gauw begon zijn ster te rijzen en werd hij kapelmeester bij de hertog van Mantua. Later bekleedde hij dezelfde functie aan het hof van de Romeinse markies Ruspoli. Tenslotte bracht hij het tot vice kapelmeester van keizer Karel VI van Oostenrijk. Hij heeft een enorm oeuvre op zijn naam staan van meer dan 3000 werken, waaronder ook veel kerkmuziek. De Missa Dolorosa componeerde hij in 1735 in Wenen ter gelegenheid van het feest van de Zeven Smarten van Maria.

4. Louis Vierne - Offertoire uit de Messe basse op.30
Ben van Oosten, orgel
(MD+G 316 1011-2)

Louis Vierne (1870 - 1937) werd bijna blind geboren en studeerde om die reden in Parijs aan het Institution de Jeunes Aveugles. Zijn muzikale gaven waren al op jonge leeftijd duidelijk en Vierne droomde ervan om zijn studie voort te zetten aan het Parijse Conservatorium waar zijn grote voorbeeld César Franck les gaf. Helaas kwam het niet verder dan vier lessen: Franck overleed in november 1890 vlak nadat Vierne tot het Conservatorium was toegelaten. Francks opvolger werd Charles Widor. Hij werd aanvankelijk met enige scepsis door ziin leerlingen ontvangen, maar later verklaarde Vierne dat Widor de grootste organist was die hij ooit had gehoord. Vanaf 1900 was hij organist van de Notre Dame. Op 2 juni 1937 stierf hij in het harnas: spelend op het orgel, terwijl zijn geliefde leerling Maurice Duruflé hem assisteerde met de registratie, werd hij getroffen door een hersenbloeding. Hoewel hij niet uitsluitend voor orgel componeerde neemt het orgel natuurlijk een centrale plaats in in zijn oeuvre. Zo schreef hij zes orgelsymfonieën, een groot aantal kleinere stukken en de Messe Basse op.30, bestaande uit zes onderdelen die gespeeld kunnen worden op vaste plekken tijdens de mis als er geen koor voorhanden is.

5. David Lang - Again (after ecclesiastes)
Ars Nova Copenhagen, Theatre of voices o.l.v. Paul Hillier
(Harmonia mundi France HMU 807496)

De in 1957 in Los Angeles geboren componist David Lang behoort tot de meest uitgevoerde hedendaagse componisten uit de VS. Vorig jaar kreeg hij de Pulitzer Prize voor 'The little match girl passion' gebaseerd op het sprookje van Andersen, waarbij hij zich ook liet inspireren door Bachs Mattheus Passion. In het recente verleden werkte hij samen met filmmaker Peter Greenaway en schreef hij voor het Kronos kwartet. Bovendien is hij een van de oprichters en co-artistiek leider van het New Yorkse festival 'Bang on a Can'. Over 'Again', waarbij hij zich baseerde op de openingsregels van het boek 'Prediker', schreef Lang: 'De tekst beweegt zich nadrukkelijk van het cyclische van de seizoenen naar andere oneindige, natuurlijke en menselijke cycli, waardoor er een vreemd evenwicht tussen hoop en zinloosheid wordt gecreëerd. Ik wilde een stuk maken dat de verveling zou kunnen overbrengen van al die eindeloze cycli.'

6. Joseph Haydn - Sanctus, Benedictus, Agnus Dei uit de Schöpfungsmesse
Christinae Oelze (sopraan), Elisabeth von Magnus (alt), Herbert Lippert (tenor), Gerald Finley (bas)
Arnold Schoenberg koor, Concentus musicus Wien o.l.v. Nikolaus Harnoncourt
(Teldec 3984 26094-2)

Toen Haydn in 1795 van zijn tweede Londense reis terugkeerde naar Wenen pakte hij zijn plichten weer op als kapelmeester van de familie Esterházy. De nieuwe prins, Nikolaus II, blies het culturele leven aan het hof nieuw leven in en zijn vrouw, prinses Marie Hermenegild, was bijzonder gesteld op Haydn en zijn muziek. Haar naamdag werd gevierd in september en die gelegenheid werd een speciale feestdag waarvoor Haydn vanaf 1796 zes missen schreef. Werken waarover hij eens schijnt te hebben gezegd: 'Ik ben best een klein beetje trots op mijn missen.' De Schöpfungsmesse is de voorlaatste mis die hij componeerde. Het werk werd op 13 september 1801 voor het eerst uitgevoerd in Eisenstadt en werd met groot enthousiasme ontvangen. Zo schreef de componist Johann Adam Hiller in blokletters op zijn kopie van de mis: 'Opus summum viri summi Joseph Haydn'. (Het grootste werk van de grootste man Joseph Haydn.)