Cilz qui veult aucun art aprendre
A XII choses doit entendre:
La premiere est qu’il doit eslire
Celu ou ses cuers mieus le tire
Et ou sa nature l’encline;
Car la chose envis bien define
Qu’en veult encontre son gré faire,
Quant Nature li est contraire.
Aimme son maistre et son mestier
Sus tout ; et ce li est mestier
Qu’il l’onneure, obeïsse et serve;
Et ne quide pas qu’il s’asserve,
Car s’il les aimme, il l’ameront,
Et s’il les het, il le harront:


Profiter ne puet autrement.
Doctrine rechovie humblement;
Et bien se gart qu’il continue,
Car scïence envis retenue
Est et de legier oublïee,
Quant elle n’est continuee.
Soing, penser, desir de savoir
Ait, si pourra scïence avoir.
Et l’entreprengne en joene aage,
Ains qu’en malice son courage
Mue par trop grant cognoissance;
Car le droit estat d’innocence
Ressamble proprement la table
Blanche, polie, qui est able
A recevoir, sans nul contraire,
Ce c’on y veult paindre ou pourtraire;
Et est aussi comme la cire
Qui sueffre dedens li escrire,
Ou qui retient forme ou emprainte,
Si com on l’a en li emprainte.

Ainssi est il certainement
De vray humain entendement
Qui est ables a recevoir
Tout ce c’on veult et concevoir
Puet tout ce a quoy on le veult mettre:
Armes, amours, autre art, ou lettre.
Car chose ne puet si fort estre,
S’il veult, qu’il n’en deviengne mestre,
Mes qu’il veulle faire et labeure
A ce que j’ay dit cy desseure.

Pour ce l’ay dit que, quant j’estoie
De l’estat qu’innocence avoie,
Que Jonnesce me gouvernoit
Et en oyseuse me tenoit,
Mes oeuvres estoient volages;
Varians estoit mes courages;
Tout m’estoit un quanque veoie,
Fors tant que tousdis enclinoie
Mon cuer et toute ma pensee
Vers ma dame, qui est clamee
De tous sur toutes belle et bonne.
Chascun par droit ce non li donne.
Et de tous les biens que Nature
Puet ottroier a creature
Ha tant, qu’elle est fleur souveraine Seur toute creature humaine.
Et tous les chans que je ditoie,
A sa löenge les faisoie

En pensant que, s’il avenist
Que mes chans devant li venist,
Qu’elle pourroit savoir comment
Je l’aim et sui en son comment.
E mes cuers moult s’i deduisoit
Quant ma dame a ce me duisoit
Qu’a sa löenge et a s’onnour
Me faisoit chanter pour s’amour.
Car chanters est nes de leesce
De cuer, et plours vient de tristrece. Et sur ce que Douce Pensee
S’est dedens mon cuer enfermee.
Souvenirs et Bonne Esperance
Et Loyauté, ou ma fiance
Ai si toute qu’ailleurs ne l’ay:

Lay
I.
Que n’aroit autre deport
En amer
Fors Doulz Penser
Et Souvenir
Aveuc l’Espoir de joïr,
S’aroit il tort
Se le port
D’autre confort
Voloit rouver;
Quar pour (i) cuer saouler
Et soustenir,
Plus querir
Ne doit merir
Qui aime fort.

Encor y a maint ressort:
Remembrer,
Ymaginer,
En dous plaisir
Sa dame veoir, oÿr,
Son gentil port,
Le recort
Dou bien qui sort
De son parler
Et de son douls regarder,
Dont l’entrouvrir
Puet garir
Et garantir
Amant de mort.

II.
Et qui vourroit plus souhaidier –
Je n’os cuidier
Si fol cuidier
Que cilz aime de cuer entier
Qui de tiels biens n’a souffissanche;
Quar qui plus quiert, il veult trichier,
S’Amours tant chier
L’a que fichier
Deigne par l’oel de son archier
En son cuer d’eaus la cognoissanche.

Car on ne les puet esprisier,
Ne trop prisier,
Quant de legier
Pueent de tous maulz alegier,
Et faire par leur grant poissanche
Un cuer navré sain et legier,
Sans nul dangier,

Et eslongier
De mal, et de joie aprouchier,
Seulement de leur remembranche.

III.
Et pour ce engendree
S’est Douche Pensee
En mon cuer et enfremee,
Qu’adez me souvient
De la desiree,
Dont ma joie est nee
Et l’esperance doublee
Qui de li me vient.

S’en ert honnouree,
Servie, loee,
Crainte, obeïe, et amee,
Faire le couvient ;
Car si li aggree,
J’arai destinee
Bonne ou mort desesperee;
Dou tout a li tient.

IV.
Mais tant je voy
Le tres bel arroy
Simple et quoy,
Sans desroy,
De son corps, le gay,
Et que je l’oy
Parler sans effroy,
Par ma foy
Si m’esjoy
Que toute joye ay.

Faire le doy,
Se je l’aim et croy;
Car en moy
Joye en croy,
Pour ce mon cuer vray
Remaint en soy,
Dont tel bien rechoy
Que puis n’oy
Greif anoy
Que je l’enamay.

V.
Et se par Desir recueil
Aucun grief, pas ne m’en dueill,
Quar son tres dous riant oeil
Tout adouchist
Le grief qui de Desir ist;
Si me plaist et abelist
Tant que au porter me delit,
Plus que ne sueil,
Pour sa beauté sans orgueil
Qui toutes passe, a mon vueul,
Et pour son tres Bel Accueil
Qui tousdit rit;
Si qu’en plaisance norrist
Mon cuer et tant m’enrichist
Qu’einssi vivre me sousfist,
Ne plus ne vueult;

VI.
Fors tant, qu’en aucune maniere
Ma dame chiere,
Qui de mon cuer la tresoriere
Est et portiere,
Sceüst qu’elle est m’amour premiere
Et derreniere.
Et plus l’aim que moy ne mon bien, Non pas d’amours vaine et legiere, Mai si entiere,
Que mieulz ameroie estre en biere
Qu’a parchonniere
Fust, n’en moy pensee doubliere.
Telz tousdis iere,
Comment qu’elle n’en sache rien;

Car ne sui tielz qu’a moy affiere
Que s’amour guiere,
Ne que de son vueul tant enquiere
Que li requiere;
Car moult pourroit comparer chiere
Telle priëre
Mes cuers qui gist en son lÿen.
Pour ce n’en fai semblant ne chiere,
Que je n’acquiere
Refus qui me deboute ou fiere
De li arriere ;
Car se sa doucheurs m’estoit fiere, Amours murtriere
Seroit de moy, ce sai je bien.

VII.
Si n’est voie
Qui m’avoie
Comment descouvrir li doie
Par nul tour ;
Quar sans retour
Je mourroie
Se j’avoie
Refus ; et se je vivoie
Ma baudour
Seroit tristour.

Fouls seroie
Se rouvoie
Riens plus, fors qu’en li emploie
Corps, honneur,
Cuer, et amour;
Qu’autre joye
Ne devroie
Voloir, se assés remiroie
Sa douçour
Et sa valour.

VIII.
Dont la bonne et belle,
Comment sara elle
Que de li veoir
En mon cuer s’ostelle
Une amour nouvelle,
Qui me renouvelle
Et me fait avoir
Joieuse nouvelle.

De quoy l’estancelle
Fait sous la mamelle
Mon fin cuer ardoir?
S’en frit et sautelle,
Que hons ne damoyselle,
Dame ne pucelle,
Ne le puet savoir,
Si le port et celle.

IX.
Amours que j’en pri,
Qui voult et souffri
Qu’a li, sans detri
Quant premiers la vi, m’offri,
Li porra bien dire
Que pour s’amour fri
Sans plainte et sans cri,
Et qu’a li m’ottri,
Comme au plus tres noble tri
Que peüsse eslire,

Et qu’autre ne tri;
Ainçoys a l’ottri
Qu’onc ne descouvri,
Dont maint souspir ay murdri
Qui puis n’orent mire.
Mais s’en mon depri
Met Amours estri,
Je n’en bray ne cri,
N’autrement ne m’en deffri,
Ne pense a defrire.

X.
Car ensement
Vueil lïement,
Jolïement,
Et gaiement,
En ma dame amer loyaument
User toute ma vie
Si franchement,
Que vraiement
Si j’ai tourment,
Aliegement
N’en veut, fors souffrir humblement
Ma douce maladie.

Celeement
Et sagement,
Pacïenment,
Et nettement
Ert et tres amoureusement
Dedens mon cuer norrie;
Car bonnement
Et doucement,
Prochainement
S’Espoirs ne ment,
M’ert ma paine tres hautement
A .c. doubles merie.

XI.
Car comment que Desirs m’assaille
Et me fache mainte bataille
Et poingne de l’amoureus dart,
Qui souvent d’estoc et de taille
Celeement mon cuer detaille,
Certes bien en vain se travaille,
Quar tout garist son Dous Regart

Qui paist d’amoureuse vitaille
Mon cuer, et dedens li entaille
Sa beauté fine par tel art
Qu’autre n’est de quoy il me chaille,
Et des biens amoureus me baille,
Tant qu’il n’est joye qui me faille
Que n’aie de li, que Dieus gart.

XII.
Et pour ce, sans nul descort,
Endurer
Vueul et celer
L’ardant desir
Qui vueut ma joye amenrir
Par soutil sort ;
Si le port
Sans desconfort
Et vueul porter.
Quar s’il fait mon cuer trembler,
Taindre et palir,
Et fremir,
A bien sousfrir
Du tout m’acort.

Il me fait par son ennort
Honnourer,
Servir, celer,
Et obeïr
Ma dame, et li tant cherir
Qu’en son effort
Me deport.
Quant il me mort
Et veult grever,
Mais qu’a li vueulle penser
Qu’aim et desir
Sans partir,
Ne repentir;
La me confort.

[De Vrouwe vraagt de Minnaar
om haar zijn lay voor te lezen,
maar ze wil ook weten wie de
auteur is. Hij durft haar niet te
antwoorden en zonder een
moment te weifelen heft de
Minnaar een klaagzang aan op
Fortuna en haar rad]

Et en ce penser ou j’estoie
Je m’avisai que je feroie
De Fortune et de mes doulours,
De mes pensers et de mes plours,
.I. dit qu’on appelle complainte,
Ou il averoit rime mainte,
Qui seroit de tristre matiere.
Si commenchay en tel maniere:

Complainte
Tieus rit au main qui au soir pleure,
Et tieus cuide qu’Amours labeure
Pour son bien, qu’elle li court seure
Et mal l’atourne;
Et tieus cuide que Joie acqueure
Pour li aidier, qu’elle demeure.
Car Fortune tout ce deveure,
Quant elle tourne,
Qui n’atent mie qu’il ajourne
Pour tourner ; qu’elle ne sejourne,
Ains tourne, retourne, et bestorne,
Tant qu’au desseure
Met celui qui gist mas en l’ourne;
Le seurmonté au bas retorne,
Et la plus joieus mat et morne
Fait en po d’eure.

Car elle n’est ferme n’estable,
Juste, loyal, ne veritable,
Elle est avere,
Dure, diverse, espouantable,
Traïstre, poignant, decevable;
Et quant on la cuide amiable,
Lors est amere.
Car ja soit ce qu’amie appere,
Douce com miel, vraie com mere,
La pointure d’une vipere
Qu’est incurable
En riens a li ne se compere,
Car elle traïroit son pere
Et mettroit d’onnour en misere
Desraisonnable.

Se Fortunee aimme, c’est de loing;
Elle faut tousdis au besoing,
N’elle n’a de personne soing,
Soit vil ou monde.
Et pour si fausse la tesmoing,
Qu’elle porteroit faus tesmoing
Pour la mieudre amy mettre en coing
Qu’elle ait ou monde.
Plus escorche qu’elle ne tonde,
Et en mauvais malice habunde,
Parquoy sa norriçon confonde;
Un pourri coing
Ne prise chose qu’elle fonde,
Qui vuet que ses ouvrages fonde,
En ce nom li doing:

‘Lorde, borgne, fausse, et enfrune.’
De mal faire onques n’est geüne.
Tout le mont ne prise une prune
A la semblance de la lune
Qui or est plainne, clere, et brune,
Et fourme ne clarté nesune
N’a en quinsainne;
Fors tant que n’a moys ne semainne,
Jour prefix, në heure certainne,
Ains est sa venjance soudainne;
Chose est commune,
Car quant la personne est plus plainne
D’onneur, de richesce mondainne,
De son tour a nïent le mainne.
Telle est Fortune.

Pren moy .ii. seaus en un puis,
Qu’assez bien comparer li puis:
Li uns est plains, li autre vuis;
Et se l’autre descent; tous ainssi truis
Que Fortune par ses conduis
Monte l’un, l’autre avale, et puis
Rien n’i aconte
A roy, a duc, a per, n’a conte:
L’un donne honnour, et l’autre honte;
L’un desgrade; l’autre seurmonte;
C’est ses deduis;
Tout orgueil amolie et donte.
Mais Boeces si nous raconte
Qu’on ne doit mie faire conte
De ses anuis.

Fortune scet plus de pratique
Que ne font maistre de fisique,
De divinité, de logique,
Et mendiant,
Pour trouver une voie oblique;
Elle oint, elle point, elle pique,
Elle fait a chascun la nique,
En sourriant.
L’un fait petit, l’autre fait grant;
L’un met arrier, et l’autre avant;
Or rit, or pleure, or ne scet quant
Elle aimme, si que
Si attrait sont trop decevant.
Riens ne tient qu’elle ait en couvant,
Et, pour conclure, en trebuchant
Tousdis s’aplique.

Nabugodonosor figure
Qu’il vit en songe une estature
Grande et haute, qui la figure
Horrible avait,
Et la teste d’or riche et pure,
Les bras, le pis d’argenteüre,
Ventre, cuisses de sa faiture
D’arain portoit,
Jambes de fer sus qu’elle estoit,
Des piez l’une part fer estoit,
L’autre terre. Et encor veoit
Que d’aventure
Une pierre sans main venoit
Qui parmi les piez la feroit,
Si qu’en pourre l’acraventoit
Et en ordure.

L’estature que ci pourpose
Estre ne me semble autre chose
Que Fortune qui ne repose
Heure ne jour.
La teste a d’or, se dire l’ose,
Ou toute richesce est enclose,
Ce samble aus musars qu’elle alose,
Qui en errour
Vivent telle qu’il n’est greigneur;
Qu’elle n’a pouoir ne vigour
De donner, fors painne et labour.
Retien et glose;
Car ses joies ne sont que plour,
Et ses richesses glace en four.
Pour ce fait cilz trop le meillour
Qui s’i oppose.

Car se tu yes en grant richesce,
Jamais n’avras vraie leesce,
Fors paine, misere, et tristesce,
Et en doubtance
Seras dou perdre, qui trop blesce,
Ou l’ardeur aras et l’apresse
D’avarice qui est la maistresse
De pestilence.
Et se tu gis en mendiance,
Tu n’aras mie pascïence,
Ains sera ta main en balance
D’estre larrenesse.
Si ne pris riens telle puissance
Ou pais, seürté, sousfisance
N’a, fors doulour et mescheance,
Plour et destresse.
Les bras et le pis ha d’argent,
Mes ce n’est que decevement:
Car ce qu’il luisent clerement
Les yeus esbloc
Et aveugle de mainte gent
Cui elle promet largement,
Et en son pis couvertement
Traïson noe.
D’un des bras les met sus sa roe
Plus legierement c’unne aloe;
De l’autre les fiert en la joe
Si fierement
Qu’elle les trebuche en la boe,
Et puis elle leur fait la moe.
Ainssi Fortune tous ceulz doe
Qu’elle entreprent.

Ventre et cuisses porte d’arain,
Mes c’est pour moustrer plus a plain
A touz ceaus qui li sont prochain
Qu’elle se change
En pis. Si vois tu le certain,
Que d’or est son chief premerain,
Aprés d’argent, non pas d’estain.
Di le voir: ment je?
Or est d’arain vil et estrange;
Certes, ce n’est mie bon change.
Foulz est qui a telz dons s’arrange
Ne tent sa main,
Car par tel change elle se vange
De ceulz qu’elle flate et losange,
Et leur oste honnour et loange
D’ui a demain.

Seur jambes de fer est asisse,
En moustrant que par nulle guise
Tempeste, orage, vent de bise,
Fait ne parole
Ne craint cilz ou elle s’est mise.
Mais c’est couverteure et faintise,
Car les piés ha de terre glise
Gliant et mole.
Et quant sur pierre ne seur mole
N’est fondee, fors seur frivole,
Cilz se honnist bien et afole
Qui tant la prise
Qu’il retient riens de son escole;
Qu’adez ses escoliers rigole
Et partout leur meschief flajole
Et les desprise.

Je ne tieng pas celui pour quaut
Qui veult faire .i. ouvrage haut
Seur fondement qui riens ne vaut,
Sans grant dommage;
Car quant il est en plus grant saut
D’ouvrer, li fondemens deffaut,
Dont tresbuchier et cheoir faut
Tout le megnage.
Ainssi Fortune la sauvage,
Quant elle a fait aucun ouvrage
Et on est en plus haut estage,
Fait en tressaut
Venir un vent et un orage
D’aversité qui tout esrage,
Fondement, comble, et massonnage,
D’un seul assaut.

Fortune a plus de mil engiens
Pour penre et decevoir les siens;
Mais la dolante, elle n’a riens
Que donner puist.
Promettre assez puet de ses biens,
Mes tu es trop foulz se tu tiens
Qu’il en y ait nul qui soit tiens.
En seans fuist;
Son droit lés est doulz, l’autre cuist;
Le droit porte flour, fueille, et fruist,
L’autre est desert, brehaigne, et vuit
Des biens terriens.
Le droit moult clerement reluist,
L’autre samble a l’oscure nuist;
Et mi partie est par deduist
D’or et de fiens.

Fortune est amour haïneuse,
Bonneürté maleüse ;
C’est largesse avaricïeuse;
C’est orphenté;
C’est santé tristre et doulereuse;
C’est richesse la souffraiteuse;
C’est noblesse povre et honteuse,
Sans loyauté;
C’est l’orguilleuse humilité;
C’est l’envïeuse charité;
C’est perilleuse seürté;
Trop est douteuse;
C’est puissance en mandicité;
C’est repos en adversité;
C’est famine en cuer saoulé;
C’est joie ireuse.

C’est souffrance la rigoureuse;
C’est souffisance couvoiteuse;
C’est pais dolente et rioteuse;
C’est vanité;
C’est pacïence dongereuse;
C’est diligence peresseuse;
C’est oubliance la songneuse
Contre amisté;
C’est l’arbre de inhumanité,
Enraciné seur fausseté;
L’estoc est qu’en sa verité
Est mensongeuse;
Les flours sont de desloyauté,
Et les fueilles de iniquité,
Mais li fruis est de povreté
Dure et crueuse.

La teste a pelee a moitie;
D’un oeil rit, de l’autre lermie;
L’une joe a couleur de vie,
L’autre est com morte;
Se une de ses mains t’est amie,
L’autre t’iert mortel anemie;
Un piet a droit, l’autre clopie,
La droite torte.
Sa foy est qu’a nul foy ne porte;
Sa force est qu’en cheant est forte;
En riant mescheance aporte,
Pleur et haschie;
En confortant se desconforte;
En foulant les siens entreporte;
En tous maus faire se deporte,
Quoy que nulz die.

Fortune est par dessus les drois;
Ses estatus fait et ses loys
Sus empereurs, papes, et roys,
Que nulz debat
N’i pourroit mettre de ces .iii.,
Tant fust fiers, orgueilleus, ou roys,
Car Fortune tous leurs desroys
Freint et abat.
Bien est voirs qu’elle se debat
Pour eulz avancier, et combat,
Et leur preste honnour et estat
Ne sçay quans mois.
Mais partout ou elle s’embat,
De ses gieus tellement s’esbat
Qu’en vainquant dit: ‘Eschech et mat!’
De fiere vois.

Einsi m’a fait, ce m’est avis,
Fortune que ci vous devis;
Car je souloie estre assevis
De toute joye,
Or m’a d’un seul tour si bas mis
Qu’en grief plour est mué mon ris,
Et que tous li biens est remis
Qu’avoir souloie.
Car la belle ou mes cuers s’ottroie,
Que tant aim que plus ne porroie,
Maintenant veoir n’oseroie
En mi le vis.
Et si desir tant que la voie
Que mes dolens cuers s’en desvoie,
Pour ce ne sçay que faire doye,
Tant sui despris.

Amours, Amours, ce m’as tu fait,
Qui m’as fait faire le mesfait
Qui toute ma joye desfait!
Car bien puis dire
Que si estraignis de ton trait
Mon cuer, qu’on n’en eüst mot trait,
S’avoir deüsse sans retrait
Toute l’empire.
Pourquoy me feïs tu eslire
Dame pour qui mes cuers souspire
Tant qu’il ne congnoist joye d’ire,
Et tout a fait
Me vueus pour s’amour desconfire?
Quant mon dolent cuer fais defrire
Et fondre en amoureus martire,
Est ce bien fait?

Helas! que me demandes tu?
Je t’aim de toute ma vertu.
Or me hez et m’as abatu
De haut en bas
Et de tes verges si batu
En ta chartre ou m’as embatu
Que je me rens dessous l’escu
Vaincus et mas.
Si fais trop mal, se tu me bas
Quant je me ren et que pris m’as,
Car prisonnier on ne doit pas,
S’on l’a vaincu,
Batre ne ferir en nul cas,
Ains doit on vouloir son respas.
Helas! or me bas en tes las,
Pris et rendu!

Ce n’est pas ton honour, ce croy,
Quant je te serf en telle foy
Que humblement a mourir m’ottroy,
Se c’est tes grés,
Pour ma dame que plus ne voy.
Car doubte ay, dont je me marvoy,
Que ses gentilz cuers envers moy
Ne soit irés.
Dont je sui trop mal atournés,
Tristres, pensis, desconfortés,
Quant tous mes biens as destournés,
Ne sçay pourquoy.
S’en est mes vis descoulourés
Et mes cuers de plours saoulés,
De griés souspirs entremellés,
Et tout par toy.

Nonpourquant pas ne me merveil –
Quant le regart de son douls oeil
Et son cler vis blanc et vermeil
Qui resplendist
De biauté plus que or en solleil
Et son corps gent qui n’a pareil
De douceur, de cointe appareil
Vers moy genchist –
Se mes regars s’en esblouïst,
Se la parole m’en tarist,
Se ma vigour en amenrist.
Car par ton vueil
Nature en moy s’en esbahist
Et mes sens s’en esvanuist,
Dont li cuers me tramble et fremist;
De ce me dueil.

Ainssi sa parfaite biauté,
Fresche et douce com fleur d’esté,
Et la merveilleuse clarté
De son viaire
Dont je me vi enluminé,
Le ray de son oeil que plus n’é,
Mes .v. sens eurent tost maté;
Plus n’en pos faire.
Helas ! s’en ay tant de contraire
Que je ne sçai quelle part traire,
N’en moy joye plus ne repaire,
Ne gaieté;
Car pour ce que j’aim sans mesfaire,
Tu me vueus de tous poins desfaire,
Se la tres douce debonnaire
N’en a pité.

En toy en est, bien t’en couviengne,
Car je sui tiens, comment qu’il prengne.
Mais je te pri qu’il te souviengne
Comment je port
En mon cuer l’amoureuse ensaingne
Du mal d’amours qui me mehaingne,
Qi qu’il n’est lieu dont il me viengne
Aucun confort.
Et se ma dame est en acort
De moy grever, je te pri fort
Que tu li moustres qu’elle a tort;
Et qu’elle tiengne
Tant de moy que, s’elle s’amort
A moy grever, elle m’a mort;
Et qu’elle est ma vie et ma mort,
Quoy qu’il aviengne.

Je n’i sçay autre conseil mettre,
Se je ne veul l’amer demettre.
Mais c’est chose qui ne puet estre,
Car sans mentir,
Se tous ceuls que Dieus a fait naistre
Estoient tuit aussi grant maistre
Com Seneque d’art et de lettre,
Li deguerpir
Ne me feroient pour mourir,
Car sus toutes l’aim et desir.
C’est celle ou sont tuit mi plaisir;
C’est ma main destre;
C’est celle qui me peut guarir
Et faire en joye revenir,
Se de son regart mon desir
Daignoit repaistre.

Las! dolens! or ne m’ose attendre
Qu’envers moy fust jamés si tendre
Qu’elle sur moy daignast descendre
Son douls regart;
Car tu me faïs tant mesprendre,
De moy partir sans congié prendre
Et sans nulle autre raison rendre,
Que tempre et tart
Fait ce doulereus depart
Plaindre, plourer, et par son art
Fait de cent mil a mains dou quart
Mon espoir mendre;
Dont je mourrai, se Dieus me gart,
S’elle par toy ne me depart
De ses douceurs aucune part
Pour moy desfendre.

Car mes dolens cuers tant s’esmaie,
Pour ce que m’esperance vraie
N’est pas, qu’il n’est joye que j’aie.
Ce me tourmente;
Ce me fait mainte mortel plaie;
Ce me confont ; ce me deplaie;
Si qu’il n’est mauls que je traie
Qu’autre amis sente.
Car m’amour donna en jouvente,
Cuer, corps, ame, vie, et entente,
A ma tres douce dame gente,
Plaisant et gaie.
Las ! or langui en grief atente
Et vif en pensee dolente:
C’est la guerredon, c’est la rente
Qu’Amours me paie.

Amours, ce n’est mie raison
De me donner tristresce en don
En lieu de joieus guerredon;
Ains est peschiés,
Quant je suis sans condicion
Tous mis en ta subjection.
Or me mes a destrucion
Et entrepiés
Qui deüsses estre mes chiés,
Car par toy m’est li dés changiés,
Et par toy de joie essilliez
Sans occoyson
Sui, et de ma dame eslongiés.
Mais s’auques einssi dure m’iés,
Confort n’espoir de mes meschiés,
Ne guarison.

Et quant Esperance ne joint
A mon cuer, einçoys s’en desjoint,
Se Fol Espoir a li se joint
N’est pas merveille,
Puis que tu fais si mal a point
Que tu m’as maté et empoint
Par ton mesfait en l’angle point,
Vueille ou ne vueille.
La n’est il bien que je recueille;
La mon vis de lermes se meulle;
La n’est il riens qui me conseille,
Ne qui me doint
Confort dou mal quie me traveille;
La san je doulour nompareille;
La Pytié dort; la Desirs veille,
Qui trop me point.

La suis je pis qu’en continue;
La sens je douleur qui m’argue;
La tremble mes cuers et tressue;
La m’asseür
Que m’esperance est esperdue,
Et la grief doulour continue,
Qui tant s’est en mon cuer tenue
Que bon eür
N’arai jamais ; et se j’en jur,
Dieus scet que je ne m’en parjur.
Pour ce toute joye forjur,
Qu’estre perdue
Doit en moy, quant j’aim de cuer pur;
Et tout adés me sont plus dur
Li mauls que pour ma dame endur:
Ce me partue.

Las! dolens! C’est ce qui esface
En moy esperance la grace;
C’est ce qui a la mort me chace
Et fait penser
Qu’ensement comme uns chiens
de chace
Aprés sa beste fuit et chace
Et la sieut partout a la trace
Pour li tuer,
Einssi Desirs de saouler
Mes fols ieus d’assés remirer
De la belle et bonne sans per
La douce face
Me berse et chase sans cesser
Et me cuide a la mort mener.
Mes humblement vueil endurer
Quoy qu’il me face.

Mes il n’a pas si grant pouoir
De moy faire douleur avoir
Com j’ay bon cuer dou recevoir;
Or y parra:
Se pour ce que j’ay povre espoir
De ma douce dame veoir
Et qu’Amours m’a en nonchaloir,
Qu’il me fera?
M’occira il? Il ne pourra,
Car ma loyauté m’aidera.
Qu’ai je dit? Einçoys me sera
Contraire, espoir;
Car puisqu’Amours me grevera
Et Fortune qui honni m’a,
Ma grant loyauté m’occirra,
Si com j’espoir.

Car mes cueurs ne se pourroit feindre
D’amer ma dame ne refreindre;
Ainçoys est tousdis l’amour greindre
Qui en moy maint,
Ne riens ne le porroit estaindre;
Car quant elle me fait plus teindre,
Dementer, gemir, et complaindre,
Tant plus m’enceint.
J’ay oÿ recorder a maint
Que quant uns malades se plaint,
Que sa doulour fait de son plaint
Un pou remaindre.
Las ! et c’est ce qui mon cuer taint;
C’est ce qui plus griefment l’ataint;
C’est ce qui tout mon bien estaint,
Sans joye atteindre,

Pour ce que riens de ma pensee
Ne scet ma dame desiree,
Seur toute creature amee
Dou cuer de mi,
Ne la tres dure destinee
Qui m’est pour lui amer donnee,
Ne comment s’amour embrasee
Est tout en mi
Mon cuer qui est siens sans demi,
Ne comment je pleure et gemi
Souvent pour s’amour et fremi,
Qui enflamee
Est en moy, dont je di: ‘Aymi!
Occirrés vous dont vostre ami
Entre les mains son anemi,
Dame honnouree?’

C’est de Desir qui mon cuer flamme
Et point de si diverse flamme,
Qu’en monde n’a homme ne fame
Qui medecine
Y sceüst, se ce n’est pas ma dame,
Qui l’art, qui l’esprent, qui l’enflame
Et bruït d’amoureuse flame,
N’elle ne fine.
Fortne est sa dure voysine,
Et Amours l’assaut et le mine,
Dont mourir cuit en brief termine
Sans autre blanme.
Mais s’ainssi ma vie define,
A ma dame qu’aim d’amour fine,
Les mains jointes, la chiere encline,
Vueil rendre l’ame.

[Hoop komt de Minnaar troosten en
moed inspreken. Nu gaat de
Minnaar slapen terwijl Hoop een
lied zingt.]

Chant roial
Joye, plaisance, et douce nourreture,
Vie d’onneur prennent maint et en amer;
Et plusseurs sont qui n’i ont fors pointure,
Doulour, ardour, plour, tristesse, et amer.
Ce dient ; mais acorder
Ne me puis, qu’en la sousfrance
D’Amours ait nulle grevance,
Car tout ce qui vient de li
Plaist a cuer d’ami;

Car vraye Amour en cuer d’amant figure
Tres dous Espoir et gracïeus Penser;
Espoir atrait Joie et Bonne Adventure;
Dous Penser fait Plaisance en cuer entrer.
Si ne doit plus demander
Cilz qui a bonne Esperance,
Doulz Penser, Joye, et Plaisance;
Car qui plus requiert, je di
Qu’Amours l’a guerpi.

Dont cilz qui vit de si douce pasture
Vie d’onnour puet bien et doit mener,
Car de tous biens a a comble mesure,
Plus qu’autres cuers n’en saroit desirer;
Ne d’autre merci rouver
N’a desir, cuer, ne beance,
Pour ce qu’il a Souffissance;
Ne je ne sçay nommer cy
Nulle autre merci.

Mais ceulz qui sont en tristresse, en ardure,
En plours, en plains, en doulour sans cesser,
Et qui dient qu’Amours leur est si dure
Qu’il ne peuent sans morir plus durer,
Je ne puis ymaginer
Qu’il aiment sans decevance
Ete qu’en euls trop ne s’avance
Desirs. Pour ce sont ainssi,
Qu’il l’ont deservi;

Qu’Amours, qui est de si noble nature
Qu’elle scet bien qui aimme sans fausser,
Scet bien paier as amans leur droiture :
C’est les loyaus de joye saouler
Et d’eaus fair savourer
Ses douçours en habondance;
Et les mauvais par sentence
Sont com traïtres failli
De sa court bani.

L’envoy
Amours, je sçay sans doubtance
Qu’a .c. doubles as meri
Ceuls qui t’ont servi.

[Hoe Hoop de Minnaar een lied aanbiedt en het voor hem zingt.]

Balladelle
En amer a douce vie
Et jolie,
Qui bien la scet maintenir,
Car tant plaist la maladie
Quant norrie
Est en amoureus desir,
Que l’amant fait esbaudir
Et querir
Comment elle mouteplie.
C’est doulz mauls a soustenir,
Qu’esjoïr
Fait cuer d’ami et d’amie;

Qu’Amours par sa signourie
Humelie
L’amoureus cuer a souffrir,
Et par sa noble maistrie
Le mestrie,
Si qu’il ne puet riens sentir,
Que tout au goust de joïr
Par plaisir
Ne prengne, je n’en doubt mie.
Ainssi saouls de merir,
Sans merir,
Fait cuer d’ami et d’amie.

Si doit bien estre cherie
Et servie,
Quant elle puet assevir
Chascun qui li rueve ou prïe
De s’aïe,
Sans son tresor amenrir.
De la mort puet garantir
Et garir
Cuer qui de santé mendie;
De souffissance enrichir
Et franchir
Fait cuer d’ami et d’amie.

[Hoe de minnaar een ballade schrijft]

Balade
Dame, de qui toute ma joie vient,
Je ne vous puis trop amer, ne cherir,
N’assés loer, si com il apertient
Servir, doubter, honnourer, n’obeïr;
Car le gracïeus Espoir,
Douce dame, , que j’ay de vous veoir,
Me fait .c. foys plus de bien et de joye
Qu’en cent mil ans desservir ne porroie.

Cilz dous Espoirs en vie me soustient
Et me norrist en amoureus desir,
Et dedens moy met tout ce qui couvient
Pour conforter mon cuer et resjoïr;
N’il ne s’en part main ne soir,
Ainçoys me fait doucement recevoir
Plus desdouls biens qu’Amours as siens envoie
Qu’en .c. mil ans deservir ne porroie.

Et quant Espoir qui en mon cuer se tient
Fait dedens moy si grant joie venir
Lointains de vous, ma dame, s’il avient
Que vo beauté voie que moult desir,
Ma joye, si com j’espoir,
Ymaginer, penser, ne concevoir
Ne porroit nuls, car trop plus en aroie
Qu’en cent mil ans deservir ne porroie.

[Hoop neemt de Minnaar bij de hand naar het landhuis van zijn Vrouwe.]

Chanson balladee
Dame, a vous sans retollir
Doins cuer, pensee, desir,
Corps, et amour,
Comme a toute la millour
Qu’on puist choysir,
Ne qui vivre ne morir
Puist a ce jour.

Si ne me doit a folour
Tourner, se je vous aour,
Car sans mentir,
Bonté passez en valour,
Toute fleur en douce oudour
Que on puet sentir.
Vostre beauté fait tarir
Toute autre et anïentir,
Et vo douçour
Passe tout; rose en coulour
Vous doy tenir,
Et vos regars puet garir
Toute doulour.

Dame, a vous….

Pour ce, dame, je m’atour
De trestoute ma vigour
A vous servir,
Et met, sans nul vilain tour,
Mon cuer, ma vie et m’onnour
En vo plaisir.
Et se Pitiés consentir
Vueut que me daigniez oïr
En ma clamour,
Je ne quier de mon labour
Autre merir,
Qu’il ne me porroit venir
Joye greigneur.

Dame, a vous…

Dame, ou sont tuit mi retour,
Souvent m’estuet en destour
Plaindre et gemir,
Et, present vous, descoulour
Quant vous ne savez l’ardour
Qu’ai a sousfrir
Pour vous qu’aim tant et desir,
Que plus ne le puis couvrir.
Et se tenrour
N’en avez, en grant tristour
M’estuet fenir.
Nonpourquant dusqu’a mourir
Vostre demour.

Dame, a vous…

[De Vrouwe en de Minnaar wisselen ringen uit.
Hoe de Minnaar vertrekt met een lied.]

Rondelet
Dame, mon cuer en vous remaint,
Comment que de vous me departe.
Par fine amour qui en moy maint,
Dame, mon cuer en vous remaint.
Or pri Dieuque li vostres m’aint,
Sans ce qu’en nulle autre amour parte.
Dame, mon cuer en vous remaint,
Comment que de vous me departe.

[Aldus eindigt de remedie van Fortuna.]

Wie zich een kunst meester wil maken
moet rekening houden met 12 zaken:
ten eerste, dat hij die kunst moet kiezen
waar zijn hart hem het hardst naartoe
trekt en waartoe zijn aard
hem doet neigen.
Want het loopt niet goed af
als men handelt tegen zijn hart,
als Natuur daar tegenin druist.
Hij moet leermeester en métier liefhebben
boven alles; en het is noodzakelijk
dat hij hem eert, gehoorzaamt en dient
en niet denkt dat hij slavenwerk verricht,
want, houdt hij van beide, dan zullen zij
hem beminnen, en haat hij beide,
dan zullen zij hem haten.

Alleen zo kan hij vooruitgang boeken.
Hij moet nederig de leer ontvangen,
en erop toezien voort te gaan,
want kennis wordt moeizaam verworven
maar gemakkelijk weer vergeten
als zij niet onderhouden wordt.
Hij moet leergierig zijn,
dan zal hij kennis kunnen verwerven.
En hij moet hieraan beginnen in zijn jeugd, vóór zijn geest vervalt tot vileinie door de vele levenservaringen.
De ware staat van onschuld heeft
immers wel wat weg van een houten paneel, blank, gepolijst,
dat zonder enig probleem kan ontvangen al wat men daarop
wil schilderen en afbeelden;
en het lijkt ook op was die beschrijfbaar
is of die de vorm of afdruk vasthoudt
zoals men die daarin afgedrukt heeft.

Dit geldt ongetwijfeld ook
voor het menselijk verstand
dat in staat is al wat men wil
op te nemen en alles kan
bevatten waartoe men het wil
aanwenden, krijgskunde, liefde,
een andere leer of letter;
de materie kan niet zo moeilijk zijn
of het verstand wordt haar meester,
mits het zo te werk gaat
als ik hierboven heb beschreven.

Dáárom zei ik, dat – toen ik
nog de staat van onschuld had,
en jeugd mij nog regeerde,
en mij nog ver van werken hield –
mijn bezigheden vluchtig waren;
mijn hart was nog veranderlijk,
al wat ik zag was mij gelijk,
behalve dan dat ik mijn hart en
al mijn gedachten altijd al richtte
op mijn Vrouwe die door allen wordt genoemd
mooier dan alle vrouwen en goed.
Ieder geeft haar met recht die naam;
en van alle goede gaven die Natuur
schenken kan aan enig creatuur,
bezit zij zoveel dat zij de mooiste bloem
is van heel het menselijk geslacht.
Alle liederen die ik schreef,
schreef ik om haar te eren.

Ik deed dat vanuit de gedachte dat
als mijn liederen haar ter ore zouden komen
zij zou weten hoeveel ik van haar houd,
en hoezeer ze me in haar macht heeft.
Mijn hart sprong dan ook op
toen mijn Vrouwe me vroeg
om ter ere van haar een lied te zingen,
en ter ere van mijn liefde voor haar.
Want zingen komt uit een opgewekt
hart, en tranen volgen uit verdriet.
En omdat Zoete Gedachten
zich in mijn hart hebben gesloten,
samen met Geheugen, Goede Hoop
en Trouw, op wie ik blind vaar,
heb ik dit stuk geschreven, dat wel ‘lay’ wordt genoemd.

Lay
I.
Wie geen andere vreugde kent
in de liefde
dan Zoete Gedachten
en herinnering
samen met Hoop op genot,
zou ten onrechte
steun zoeken
bij andere troostbrengers;
want om een hart
tevreden te stellen
en het te versterken
moet wie diep bemint
geen grotere
beloning verwachten.

Toch zijn er vele andere mogelijkheden:
herinneringen,
je vol blijdschap
inbeelden
dat je je geliefde ziet, hoort,
haar schone gestalte,
de bewijzen
van haar goedheid,
zoals die uit haar woorden blijken,
en uit haar lieve blik,
die de minnaar
kan redden
en kan beschermen
tegen de dood.

II.
En als zo iemand meer zou wensen
– ik kan niet geloven
dat zo iemand echt bemint –
als hij níet tevreden is
met zulke beloningen,
dan is hij erop uit bedrog te plegen
terwijl de Liefde
hem zoveel gunsten heeft betoond
door met haar pijl, via het oog,
hem juist die beloningen te laten kennen, in het hart.

Nooit zullen ze voldoende
worden gewaardeerd of beoordeeld,
want ze bieden eenvoudig verlichting
voor elk leed,
en door hun enorme kracht
genezen en verlichten ze een verwond hart,
zonder uitzondering.

Slechts met hun herinnering
doen ze het verdriet verdwijnen
en brengen ze vreugde.

III.
Zoete Gedachten, ontstaan in mijn hart,
houd ik daar vast,
want onophoudelijk
denk ik aan degene
naar wie ik verlang,
die mijn vreugde is
en door wie de hoop die uit
die gedachte voortkomt verdubbelt.

Daarom zal ze worden geëerd,
gediend en geprezen,
gevreesd, gehoorzaamd en aanbeden,
zoals het haar past,
want als zij het wil,
valt mij een goed lot ten deel,
of een wanhopige dood:
alles is van haar afhankelijk.

IV.
Maar wanneer ik
haar mooie figuur zie,
prachtig gekleed
in eenvoudige,
bescheiden sier,
en wanneer ik haar hoor
spreken, rustig en kalm,
– op mijn woord –
dan ben ik zo blij
dat ik niet gelukkiger kan zijn.

Daarom moet ik zó handelen
als ik op haar vertrouw en haar liefheb,
want zo
groeit het geluk in mij.
Daarom blijft mijn trouw hart
in deze staat,
die me zóveel goeds brengt
dat ik sinds mijn liefde voor haar
nooit meer word bevangen
door triest verdriet.

V.
En mocht ik door Verlangen verdrietig worden,
dan klaag ik daar niet over,
want haar lieflijk lachend oog
verzacht alle pijn
die groeit uit het Verlangen.
Díe pijn bevalt me en verrukt me zo
dat ik hem graag over me heen laat komen,
meer dan ooit tevoren,
omwille van haar bescheiden schoonheid,
volgens mij mooier dan die van ieder ander,
en omwille van haar Mooie Ontvangst
waar ze altijd bij lacht.
Ze voedt mijn hart zó met vreugde
en ze verrijkt me zozeer,
dat zo’n leven genoeg is voor mij,
meer dan dat wens ik niet.

VI.
Maar mijn geliefde Vrouwe,
de schatbewaarder en cipier
van mijn hart,
weet absoluut niet dat zij mijn
eerste liefde is en mijn laatste.
Ik geef meer om haar dan om enig ander persoon
of om mijn bezittingen,
niet uit lichtzinnige en ijdele liefde
maar uit een zo zuivere, volmaakte liefde
dat ik liever in mijn graf zou liggen
dan dat ik haar ontrouw zou zijn
of enige lelijke gedachte zou koesteren.
Zo zal ik er altijd over blijven denken,
ook al weet zij van niets.

Want ik ben niet van plan
om van haar liefde te eisen,
noch om haar te dwingen
door haar te smeken:
zo’n smeekbede
zou weleens teveel kunnen zijn
voor mijn hart, dat van haar afhangt.
Daarom doe ik of er niets aan de hand is
om te voorkomen
dat ze me afwijst – dat zou me
een dolk in de rug zijn.
Want als haar gunsten zich tegen me keerden,
wordt de liefde mijn moordenaar,
dat weet ik zeker.

VII.
Dus is er geen weg
die mij wijst
hoe ik haar dit moet onthullen,
op enigerlei wijze.
want ik zou zeker
sterven
als mij haar liefde ontzegd wordt.
En als ik dan tóch zou mogen leven
zou mijn geluk bestaan
uit droefheid.

Ik zou gek zijn
om méér te vragen
dan dat ik haar mag dienen
met mijn lichaam, mijn eer,
mijn hart en mijn liefde.
Een andere vreugde
mag ik niet verlangen,
ik mag niets méér wensen
dan haar zachtheid en haar goedheid
tot in de grond te beschouwen.

VIII.
Hoe nu zal die goede en schone
kunnen weten
dat het feit dat ik haar zag
een nieuwe liefde heeft
geplant in mijn hart,
die mij nieuw maakt
en mij nieuwe
vreugde brengt.

En de vonken van die liefde
doen mijn hart branden in mijn borst.
Dus beef ik bij de gedachte
dat enig man of vrouw,
Dame of Maagd,
dit ooit zou weten.
Daarom draag ik dit
zonder het te laten merken.

IX.
De Liefde, die wilde en toestond
dat ik mij geheel wijdde
aan haar, vanaf de eerste keer
dat ik haar zag,
verzoek ik nu haar te vertellen
dat ik brand van liefde voor haar
zonder klagen, zonder één kreet,
en dat ik mij wijd aan haar,
de meest nobele keus
die ik kon maken.

Een andere keus is ook onmogelijk,
want zó zit onze relatie in elkaar,
onze band waarover ik nooit sprak
en waarvoor ik tal van zuchten heb onderdrukt
die vervolgens nooit zijn opgemerkt.
Maar als de Liefde
mijn gebed verhoort door me te kwellen,
klaag ik daar niet hardop over,
ik word niet boos
en ik denk niet dat ik ga sterven.

X.
Want op deze wijze
wil ik
opgewekt
en vrolijk
mijn leven lang
mijn Vrouwe trouw
en oprecht beminnen,
zodat ik echt,
als ik gekweld word
geen andere verlichting wil
dan mijn zoete kwaal
nederig te mogen verdragen.

In het geheim
en braaf,
geduldig
en onopvallend
zal ze met de grootste liefde
in mijn hart worden gevoed,
want zo goed
en zo mild –
als Hoop me niet bedriegt –
zal al mijn moeite binnenkort
gul worden beloond,
tweehonderd keer zelfs.

XI.
Want hoe vaak Verlangen mij ook aanvalt
en strijd levert met mij,
en steekt met die liefdespijl
die veelal met schacht en punt
mijn hart in het geheim verwondt,
toch zijn al zijn inspanningen vergeefs,
want haar Lieve Blik geneest alles.

Zij voedt mijn hart met verliefd
voedsel en prent me het beeld in
van haar fijne schoonheid,
zo handig dat ik me geen zorgen maak
en me tevreden stel met de gaven van liefde,
zolang ik maar de vreugde blijf ontvangen
van de vrouwe die God bewaakt.

XII.
En daarom wil ik zonder tegenwerping
het brandende verlangen
verdragen en verbergen,
het verlangen dat erop uit is
mijn vreugde weg te nemen
met een verfijnde list.
Dus draag ik het
zonder protest
en wíl ik het verdragen.
Want hoewel het mijn hart doet beven,
jammeren
en verbleken
ben ik toch ten volle bereid
om dit alles te ondergaan.

Dit Verlangen raadt mij aan
mijn geliefde te eren
te dienen, te vrezen
en te gehoorzamen
en haar zozeer te beminnen
dat de werking van het verlangen
mij vreugde zal verschaffen.
En wanneer mijn verlangen mij
verdriet bezorgt,
hoef ik alleen maar te denken
aan haar die ik bemin
en naar wie ik
onophoudelijk verlang,
om daar troost uit te putten.

Verloren in zulke gedachten
kreeg ik het idee om een lied
te schrijven over Fortuna en mijn pijn,
over mijn mijmeringen en mijn tranen,
en lied dat wel Complainte wordt genoemd,
een lied in talrijke verzen
over een triest onderwerp,
en ik begon aldus:

Complainte
De een lacht ‘s morgens en huilt ‘s avonds, en
een ander gelooft dat Liefde werkt voor zijn welslagen
terwijl Liefde juist op hem afstormt
om hem kwaad te berokkenen.
Weer een ander denkt dat Vreugde hem te hulp
komt gesneld, terwijl ze juist uitblijft.
Dit alles is het werk van Fortuna,
als zij haar rad doet draaien.
En zij wacht niet tot de dageraad
om te draaien. Zij stopt nooit,
maar wentelt, draait en keert,
totdat degene bovenop zit
die helemaal onderop lag
en de top draait ze naar onderen;
in korte tijd maakt ze de vrolijkste
man bedroefd en verslagen.

Want ze is standvastig noch duurzaam,
rechtvaardig, loyaal noch oprecht;
als je denkt dat ze vrijgevig is, is ze inhalig,
hard, gemeen, schrikaanjagend,
verraderlijk, scherp, bedrieglijk,
en juist als je denkt dat ze vriendelijk is
is ze meedogenloos.
Want zelfs als ze zich ooit voordoet als vriendin,
zoet als honing, oprecht als een moeder,
dan nog is de beet van een adder
die geen genezing kent
niets vergeleken bij haar,
want zij zou haar eigen vader verraden
en hem van eer
tot mateloze ellende brengen.

Als Fortuna liefheeft, dan toch van een afstand,
want nooit bevredigt ze alle behoeftes,
nooit draagt ze echt zorg voor iemand,
of dat nu in goede of kwade zin is.
Ik geloof zelfs dat ze zo gemeen is
dat ze een valse getuigenis zou afleggen
tegen haar beste vriend op aarde,
gewoon om hem te pesten.
Ze zal je villen in plaats van scheren
en ze loopt over van kwade streken
waar ze haar kinderen mee kapot maakt;
en alles wat ze uithaalt, maakt haar
geen knip voor de neus waard.
Wie wil spreken over haar werk,
moet het noemen bij deze naam:

‘Vuil, blind, vals en gierig.’
Nooit zal ze een misdaad schuwen,
de wereld is haar helemaal niets waard,
en daarom behandelt ze ons
op een manier als de maan die elke twee
weken nu eens vol en helder is,
dan weer donker: niemand weet welke
maand het is, of welke week, niemand
kan zien welke dag het is, of welk uur,
zó plotseling kan ze zich wreken,
maar dat weet iedereen allang.
Want als iemand al te trots is
op zijn goede naam of zijn aardse rijkdom,
dan voert zij hem naar de vernietiging.
Dát is Fortuna.

Je kunt haar vergelijken
met twee emmers in een put:
de ene is vol, de andere leeg,
als de ene daalt, stijgt de andere.
Ik geloof dat Fortuna net zo werkt:
ze laat de één stijgen, de ander slaat ze neer
zonder zich een moment af te vragen
of het een koning is, een hertog, een edele of een graaf.
De één schenkt ze eer, de ander schaamte,
de één vernedert ze, de andere verheft ze,
dat geeft haar plezier.
Met trots maakt ze korte metten,
maar Boethius zei ons al
dat niemand rekening moet houden
met haar streken.

Fortuna is kundiger
dan alle geleerde medici,
theologen of beoefenaars van de logica,
meer zelfs dan een bedelaar,
in het ons om de tuin te leiden.
Ze vleit, ze wijst, ze prikt,
ze maakt iedereen belachelijk,
met een glimlach.
De één maakt ze klein, de ander groot;
de één duwt ze vooruit, de ander terug,
ze lacht of ze huilt, maar ze weet nooit
wanneer ze liefheeft, dus haar charmes
zijn uiterst misleidend.
Er is geen belofte die ze houdt
en, tot slot, doet ze alles
om je te laten struikelen.

Nebukadnezar vertelt
hoe hij in een droom
een groot en hoog beeld zag
met een vreselijk gezicht.
Het hoofd was van puur en kostbaar goud,
de armen en de borst van zilver,
de buik en de dijen waren van brons,
de benen van ijzer,
en de voeten waren half van ijzer,
half van aardewerk. Hij zag bovendien,
dat een steen, per ongeluk
maar door geen hand geworpen,
het op de voeten raakte
en zo het hele beeld tot stof
en rommel deed vergaan.

Het beeld dat hij beschreef
lijkt me niets anders
dan een afbeelding van Fortuna,
die geen moment rust.
Haar hoofd is van goud en, als ik ‘t mag zeggen,
gevuld met alle mogelijke rijkdom,
dat geloven de idioten die ze verleidt
en die in die waan leven tenminste,
maar dat is een afschuwelijke vergissing,
want ze mist de macht of de kracht om
iets anders te geven dan pijn en moeilijkheden.
Stop en denk eens goed na,
want haar vreugde betekent slechts tranen,
en haar rijkdommen smelten als ijs in een oven.
Wie zich tegen haar verzet,
maakt de beste keuze.

Als je immers in de grootste weelde leeft,
zul je nooit het echte plezier kennen.
‘t Is allemaal pijnlijk, hard en triest,
en je zult vrezen alles te verliezen,
een gevoel dat diepe wonden slaat.
Je voelt alleen de kracht
van de gierigheid, de meesteres
van ziekte.
En als je aan de bedelstaf bent geraakt,
ontbreekt het je aan geduld,
zodat je hand eerder geneigd is
te gaan stelen.
Geloof dus niet in die macht
die vreugde, veiligheid noch tevredenheid brengt,
maar pijn, ongeluk,
tranen en wanhoop.
Haar armen en borst zijn van zilver,
maar dat is allemaal misleiding,
want door zo fel te glanzen
verblindt ze de ogen
van talloze mensen
die ze allerlei gulle beloftes doet,
maar voor wie ze haar
verraad verborgen houdt.
Met één arm zet ze hen op het wiel,
lichter dan een leeuwerikje,
maar met de andere slaat ze
die mensen zo hard op de wang
dat ze achterover vallen in de modder,
en daarna lacht ze hen uit.
Zo beloont Fortuna iedereen
die zich met haar inlaat.

De buik en de dijen zijn van brons,
maar dat is om duidelijk te maken
aan iedereen die haar nabij is
dat ze ten kwade
keert. Allereerst zie je
haar gouden hoofd,
dan wordt het zilver, daarna brons.
Zeg de waarheid: lieg ik soms?
Dan volgt minderwaardig brons,
dit is zeker geen goede ontwikkeling.
Je moet wel gek zijn om voor haar geschenken
dankbaar je hand op te houden,
want met zo’n transformatie neemt ze wraak
op wie haar willen plezieren en haar loven;
hen ontdoet ze juist van eer en lof,
van de ene op de andere dag.

Ze staat op benen van ijzer
en ze doet of ze niet bang is voor
storm, noodweer of noordenwind,
handelingen of woorden.
Toch is dat alles maar
misleiding en masker,
want haar voeten zijn van klei,
glad en zacht.
Omdat ze geen stenen fundament heeft,
maar steunt op onzin,
maakt iedereen een vergissing
als hij zich op haar verlaat,
want hij heeft niets begrepen van haar lessen.
Daarom maakt ze haar leerling belachelijk,
en schreeuwt ze vol minachting van de daken
hoe ongelukkig hij is.

Ik vind het niet erg slim als iemand
een hoog gebouw wil bouwen
op een fundament dat waardeloos is,
zonder na te denken over de risico’s.
Want terwijl het werk bezig is,
zullen de fundamenten falen:
het hele gebouw gaat wankelen
en uiteindelijk stort het in.
Op dezelfde manier werkt de wilde Fortuna:
als haar bouwwerk eenmaal af is
en je je op de top bevindt,
laat ze plotseling
een storm en noodweer losbarsten,
een tegenslag die alles verwoest,
het fundament, het dak en de muren,
alles valt met één aanval.

Fortuna kent meer dan duizend kunstjes
om de haren te vangen en te bedriegen,
maar het monster
heeft zelf niets te bieden.
Haar gunsten belooft ze gemakkelijk,
maar je bent gek als je denkt
dat een van die cadeaus voor jou is bedoeld.
Ze zit, en ze vlucht,
haar rechterkant is mild, de andere hard,
de rechter draagt bloemen, bladeren en fruit,
de andere is verlaten, onvruchtbaar en leeg.
De rechterkant straalt
van al haar wereldse goederen,
de andere lijkt op de donkere nacht.
Ze is verdeeld:
half goud, half mest.

Fortuna is hatelijke liefde,
ongelukkig geluk,
gierige gulheid,
verweesdheid,
trieste en pijnlijke gezondheid,
behoeftige rijkdom,
arme en schandelige adellijkheid,
zonder trouw.
Ze is trotse nederigheid,
misgunnende vrijgevigheid,
gevaarlijke veiligheid,
angst roept ze op.
Ze is tegelijk macht en bedelen,
rust en tegenslag,
honger en een bevredigd hart,
woedende vreugde.

Ze is hard lijden,
onverzadigbare overvloed,
pijnlijke en strijdbare vrede,
ze is ijdelheid.
Ze is grillig geduld,
luie vlijt,
oplettende vergeetachtigheid
tegen de vriendschap.
Ze is de wortel van onmenselijkheid,
geënt op onwaarheid.
De stam is niets meer dan
leugenachtige waarheid,
haar bloemen zijn de ontrouw
en haar bladeren de misdaad;
haar fruit is de harde wrede
armoede.

Haar hoofd is half kaal,
met één oog lacht ze, het andere huilt;
de ene wang heeft een gezonde kleur,
de andere lijkt dood.
Eén van haar handen mag dan je vriend zijn,
de andere is je doodsvijand.
Eén voet is stevig, de andere lam.
Wat recht is, maakt ze krom.
Haar trouw blijkt uit haar ontrouw aan iedereen,
haar kracht schuilt in haar krachtig vallen
en met haar lach brengt ze pech,
tranen en kwellingen.
Als ze troost, brengt ze meer verdriet,
ze beloont haar volgelingen door ze te kwellen,
ze schept plezier in elk mogelijk ongeluk,
wat je er ook van zegt.

Fortuna staat boven de wetten,
zij máákt juist de statuten en de wetten,
staand boven keizers, pausen en koningen,
en geen van deze drie partijen
kan verzet bieden, hoe stoutmoedig,
trots of verheven hij ook zou zijn,
want Fortuna breekt al hun macht
en verslaat hen.
O, zeker, zij spant zich in
en strijdt om hen te verheffen,
en verleent hun eer en aanzien,
gedurende een ongewisse periode,
maar bij alles waar zij zich mee bemoeit
heeft ze zo’n plezier in haar spel
dat ze, bij de victorie zegt:
‘Schaak en mat!’, met trots in haar stem.

Ik geloof dat Fortuna mij heeft behandeld
zoals ik u hierboven beschreven heb,
want ik was gewoonlijk
zeer gelukkig op elk gebied.
Maar nu heeft zij mij met één beweging
zo diep omlaag gehaald,
dat mijn lach is omgeslagen in bittere tranen
en dat al het geluk dat ik kende
nu weg is;
want de schone,
aan wie ik mijn hart geschonken had,
zou ik nu niet aan durven kijken,
en toch verlang ik er zo naar haar te zien
dat mijn bedroefde hart er radeloos van wordt.
Nu weet ik niet meer wat ik moet doen,
zo ellendig ben ik er nu aan toe.

Liefde, liefde, jij bent de schuld,
jij liet me deze misstap begaan,
al mijn vreugde is vernietigd!
Want ik kan wel zeggen
dat je mijn hart zó hebt bevangen
dat het geen woord meer kon uitbrengen,
zelfs niet als men me zonder dralen
een compleet koninkrijk zou hebben geboden.
Waarom heb je me laten kiezen
voor die Vrouwe voor wie mijn hart zucht?
Waarom kan ik woede niet meer van plezier onderscheiden?
Waarom wil je me volledig verwoesten
vanwege mijn liefde voor haar?
Als mijn treurende hart moet branden
en als ik moet smelten onder mijn liefdespijn,
is dat een goede zaak?

Ach, wat vraag je van me?
Uit alle macht hou ik van je,
maar je haat me en
slaat me hard neer.
Je sloeg me zo hard met wapens
in de gevangenis waarin je me dreef,
dat ik me aan je overgeef,
overwonnen en uitgeput.
Je slagen zijn onterecht,
vooral omdat ik me aan je overgaf,
want je hoort een gevangene
niet te slaan
als hij overwonnen is,
maar juist te streven naar zijn herstel.
Ach, maar toch sla je me, geketende,
gevangene en verliezer.

Ik geloof niet dat het je tot eer strekt
dat ik je zó trouw dienstbaar blijf
dat ik je zelfs nederig beloof te sterven,
als jij dat wenst,
voor mijn Vrouwe die ik niet meer zie.
Want ik vrees tot mijn verwarring
dat haar milde hart
boos is op mij.
Daarom ben ik er rampzalig aan toe:
bedroefd, piekerend, onrustig,
omdat jij me alles hebt afgenomen
en ik niet weet waarom.
Mijn gezicht is bleek geworden,
en mijn hart is vol tranen,
vermengd met diepe zuchten,
en dat alles om jou.

Toch verbaast het me niet –
als ze zich naar me wendt,
haar blik mild,
haar gezicht helderblank en roze,
stralend,
mooier dan het goud van de zon,
en haar mooie
lichaam zonder gelijke –
dat mijn blik verblind raakte
en dat mijn woorden stokten in de keel,
of dat mijn kracht uit me wegvloeide.
Want op haar teken
begon de natuur zich in mij te roeren
en gaven mijn zintuigen het op,
om waar mijn hart voor beeft en siddert;
dáárom ben ik bedroefd.

Het is dus op die manier dat
haar perfecte schoonheid, fris als een zomerbloem,
en de wonderbaarlijke helderheid
van haar gezicht
die me verlicht,
het licht van haar ogen dat ik niet meer heb,
mijn vijf zintuigen hebben verzwakt
en ik volledig hulpeloos ben.
Ach, ik onderga zoveel tegenslagen
dat ik nergens meer vreugde
of vrolijkheid
in me voel.
Want om mijn trouwe liefde
wil je me volledig vernietigen,
tenzij de zoete en nobele Vrouwe
medelijden met me heeft.

Jij hebt de macht, dat moet je toegeven,
wat ik ben de jouwe, wat er ook gebeurt.
Maar ik smeek je te blijven bedenken
dat ik in mijn hart
het liefdevolle teken draag
van het liefdesverdriet dat me treft,
en nergens vind ik
troost.
Als mijn Vrouwe besloten heeft
om me pijn te doen, dan smeek ik je
haar te tonen dat ze fout zit.
En ze heeft me zo stevig in haar macht
dat als ze het wenst
om me dwars te zitten, ze me zal doden.
Maar hoe dan ook:
ze is mijn leven en mijn dood.

Ik kan geen andere oplossing bedenken,
behalve mijn liefde een halt toe te roepen,
maar dat is onmogelijk,
want, zonder te liegen,
zelfs als alle kinderen van God
zulke grote meesters waren
als Seneca in de kunst en de letteren,
zouden ze niet in staat zijn – zelfs niet
onder doodsdreiging – om me van haar te scheiden,
want ik hou van niets méér dan van haar.
Ze is de bron van al mijn vreugde,
zij is mijn rechterhand,
zij alleen kan me genezen
en weer gelukkig maken,
als ze maar met haar zoete blik de vlam
zou willen aanwakkeren van mijn verlangen.

Ach, ik durf niet langer te verwachten
dat ze me haar liefde weer toont,
en dat ze me een van haar lieve blikken
waardig acht,
want jij hebt me de misdaad laten begaan
om te vertrekken zonder
een woord met haar te wisselen,
en vroeg of laat
zal dat pijnlijke vertrek me doen
zuchten en huilen, en mijn hoop
zal verminderen van honderdduizend
tot minder dan een kwart.
Ik zal eraan sterven, God bewaar me,
als zij, met jouw hulp,
haar zoete gaven met me deelt
om me te redden.

Want mijn treurende hart is zo somber
omdat ik geen echte hoop voel,
noch enige vreugde.
Dit is een marteling.
Het heeft me dodelijk geraakt,
het verwart me en verwondt me,
er is geen liefdesleed op aarde
dat ik niet ook onderga.
Want in mijn jeugd gaf ik mijn liefde weg,
hart, lichaam, ziel, leven en al mijn kracht,
alles schonk ik aan mijn zoete en nobele Vrouwe,
grappig en vrolijk.
Maar ach, nu kwijn ik in droeve verwachting
en leef ik met pijnlijke herinneringen.
Dat is de beloning en de prijs
die de Liefde me gunt.

Liefde, het is niet eerlijk
om me verdriet te schenken
in plaats van de gelukkige beloning:
sterker nog, het is een zonde.
Terwijl ik zonder voorbehoud
aan jou onderworpen was,
vernietigde je me
en liet je me vallen,
jij die mijn beschermer zou moeten zijn.
Door jouw schuld is mijn lot omgeslagen
en ben ik verbannen van alle vreugde,
volledig buiten mijn schuld,
en ver verwijderd van mijn Vrouwe.
Maar als je zo hard bent tegen mij
kan ik niet rekenen op hoop of troost,
noch op genezing van mijn leed.

Wanneer Hoop zich niet voegt
bij mijn hart, maar juist vertrekt
en als Loos Verlangen zich aansluit,
dan is dat geen verrassing,
want je hebt je zo misdragen
dat je me hebt vermoord en geslagen
en me naar de afgrond bracht met je misdaden,
of je dat nu wilde of niet.
Daarom vind ik het goede niet,
daarom is mijn gezicht drijfnat van tranen,
daarom ontbreekt me elke goede raad,
of iemand om me te troosten
in de ellende waar ik onder lijd.
Daarom voel ik een ongeëvenaarde pijn,
Genade slaapt maar Verlangen houdt de wacht
en prikt me al te vaak.

Ik heb het daarom slechter dan met koorts,
daarom voel ik de pijn die me doorboort,
daarom beeft en siddert mijn hart,
daarom verzeker ik me ervan
dat mijn hoop is vervlogen
en dat de vreselijke pijn
die al zolang in mijn hart leeft
blijft voortbestaan, zo erg
dat ik nooit meer gelukkig word, en als ik zweer
weet God dat het geen meineed is.
Zo geef ik elke vreugde op
die uit mij verdwijnen moet,
want ik bemin met een puur hart.
En op dit moment is de pijn die ik onderga
om mijn Vrouwe steeds sterker:
ik sterf eraan.

Ach, zo vervliegt in mij
de genade van Hoop,
het drijft me tot de dood
en doet denken
dat, net zoals een jachthond
achter zijn prooi aanrent
en overal het spoor zal volgen
om te doden,
ook Verlangen niet zal stoppen
om me te slaan en te achtervolgen
door mijn dwaze ogen steeds
naar dat milde gezicht te lokken
van de mooiste en beste vrouw.
Verlangen wil me de dood indrijven,
maar ik onderga nederig
wat hij ook tegen me onderneemt.

Maar hij heeft niet zoveel macht
dat hij me ongeluk kan brengen,
want ik heb nog hoop.
Laat het duidelijk zijn:
als ik weinig hoop meer heb
dat ik mijn lieve Vrouwe nog zal zien
en als de liefde me veroordeelt,
wat zal Verlangen dan nog kunnen doen?
Zal hij me doden? Onmogelijk,
want mijn trouw staat me bij.
Wat zeg ik? Hoop ik dan
dat de liefde me slecht gezind zal zijn?
want hoewel de Liefde me martelt
en Fortuna me vervloekt,
zal mijn grote trouw me doden,
zoals ik hoop.

Want mijn hart kan niet veinzen dat het
mijn Vrouwe bemint, noch het tegenovergestelde.
Integendeel, elke dag groeit
de liefde in mijn hart,
niets kan haar doven.
Want hoe ongelukkig ze me ook maakt,
hoe meer ik klaag, zucht en jammer,
des te meer heeft ze me in haar macht.
Ik heb vaak horen vertellen
dat het geklaag van een ziek man
ervoor zorgt dat een fractie
van zijn klacht in zijn lijf blijft.
Ach, zo wordt mijn hart donker,
zo raakte het zwaar verwond,
zo dooft mijn welzijn
zonder hoop op geluk.

De Vrouwe (naar wie ik verlang,
meer nog dan niemand anders),
weet niets van de gedachten
in mijn hart,
noch van het al te harde lot
dat ik onderga vanwege mijn liefde voor haar,
noch hoe de liefde
brandt in mijn hart.
Mijn hart behoort haar toe
maar ze weet niet hoe ik huil en zucht
en hoe ik wel niet beef vanwege haar liefde
die in mij brandt.
Daarom zeg ik: ‘Ach!
zo laat u dus uw vriend sterven
door de hand van zijn vijand,
vereerde Vrouwe?’

Verlangen verzengt mijn hart,
het verwondt met zo’n schadelijke vlam
dat er geen man of vrouw op aarde is
die het kan genezen
behalve mijn Vrouwe,
die het in brand zet
en doet vlammen van liefde,
zonder einde.
Fortuna is zijn harde buurvrouw
en Liefde valt het hart aan en verzwakt het
zo erg dat ik denk bijna te sterven,
onschuldig.
Maar als ik mijn leven zo beëindig,
de handen gevouwen, het hoofd gebogen
voor de Vrouwe die ik met verfijnde min liefheb,
dan wil ik wel sterven.

Chant Roial
Sommigen die verliefd worden ontdekken vreugde,
genot, zoete gedachten en een prettig leven;
en anderen vinden slechts pijn, verdriet,
smart, tranen, en bittere droefheid.
Tenminste, dat zegt men, maar ik ben het daar
niet mee eens, want in het lijden dat de liefde
veroorzaakt bestaat geen pijn; want alles wat
van de liefde komt is aangenaam voor het hart
van een minnaar.

Want ware Liefde geeft het hart van een minnaar
goede hoop en zoete gedachten: Hoop brengt
Vreugde en Geluk met zich mee;
de Zoete Gedachten zorgen voor genot in het hart,
en wie goede Hoop heeft en Zoete Gedachten,
Vreugde en Genot,
kán niet meer verlangen.
Want, zo zeg ik je, als hij meer verlangt
zal de Liefde hem in de steek laten.

Wie dus leeft van zulk heerlijk voedsel
kan en moet wel een deugdzaam leven leiden,
want hij is verzadigd door alle goede dingen,
meer dan welk hart dan ook kan wensen:
hij streeft naar geen andere genade,
geen ander verlangen, ander hart of andere hoop,
want hij bezit alles wat hij nodig heeft.
Een andere zegen dan dat
kan ik niet bedenken.

Maar wie verdrietig zijn en wenen
en kreunen en alsmaar bedroefd zijn,
en wie zegt dat de Liefde hen zo wreed behandelt
dat zij niet verder kunnen leven en moeten sterven,
ik kan me niet voorstellen
dat zij oprecht beminnen
en dat zij niet overstelpt worden door Verlangen.
Zij zijn in deze toestand geraakt
omdat ze dat verdienen.

Want de Liefde is zo nobel van aard
dat zij heel goed weet wie oprecht bemint,
en ook heel zorgvuldig uitdeelt
waar minnaars recht op hebben;
trouwe minnaars stelt ze tevreden met vreugde,
en ze laat hen uitgebreid genieten van haar goedheid;
maar de kwaadaardigen
worden als verraders verbannen
van haar hof.

L'envoy
Liefde, ik weet heel zeker
dat jij degenen die jou steeds weer
gediend hebben een beloning hebt geschonken.

Balladelle
Een aangenaam en gelukkig leven
geeft de Liefde,
als men weet hoe men de Liefde moet beleven,
want deze kwaal is zo aangenaam,
wanneer hij gevoed wordt
door liefdesverlangen,
dat hij de minnaar ertoe aanzet
om te onderzoeken
hoe de kwaal zich uitbreidt.
Het is een prettig ongemak,
dat vreugde verschaft
aan het hart van een man en een vrouw.

De Liefde dwingt
door zijn heerschappij
het minnende hart tot lijden,
en heerst over dit hart
door zijn nobele heerschappij,
zodat het hart in alles
genot proeft,
daar ben ik van overtuigd.
Op deze wijze
vult ze het hart van een minnaar
en dat van een vrouw
zonder wensen te vervullen.

Dus moet de Liefde gekoesterd worden
en moet men haar altijd dienen,
want zij kan ieder
die om haar hulp vraagt
en haar hulp inroept, helpen
zonder afstand te doen
van een deel van haar rijkdommen.
Ze kan een hart dat om gezondheid smeekt
beschermen tegen de dood.
Zij vult met voldoening
en schenkt vrijheid
aan het hart van een minnaar en een vrouw.



Balade
Vrouwe, u, die mij al mijn vreugde verschaft
kan ik niet teveel koesteren, noch kan ik u prijzen,
dienen, vrezen, eren en gehoorzamen,
als passend zou zijn;
want de aangename Hoop,
lieve vrouwe, u te mogen zien,
verschaft mij 100 maal meer vreugde
dan ik in 100.000 jaar zou kunnen verdienen.

Deze zoete Hoop houdt me in leven
en voedt mijn liefdesverlangen,
en schenkt me alles wat nodig is
om mijn hart te troosten en blij te maken;
de hoop laat me dag noch nacht in de steek,
maar doet mij meer zoete schenkingen toekomen
die de Liefde zendt naar haar volgelingen,
dan ik in 100.000 jaar zou kunnen verdienen.

Aangezien Hoop, die vast in mijn hart zetelt,
mij zoveel vreugde verschaft
wanneer ik ver van u ben, mijn Vrouwe,
kan niemand zich voorstellen of begrijpen
hoe blij ik zou zijn als ik uw schone gestalte zou kunnen
zien, waar ik zozeer naar verlang,
want dan zou ik meer krijgen
dan waar ik in 100.000 jaar recht op zou hebben.

Chanson balladee
Dame, aan u schenk ik zonder enig voorbehoud
mijn hart, mijn gedachten, mijn verlangens,
mijn lichaam en mijn liefde,
dit alles schenk ik
aan de mooiste
en beste die
op dit moment leeft.

U moet niet denken dat ik dwaas ben
omdat ik u aanbid,
want het staat vast dat
u edeler bent dan de goedheid zelf en
u heeft een zoetere geur
dan welke bloem ook.
Uw schoonheid doet die van ieder ander
verbleken en vervagen
en uw lieftalligheid
is onovertroffen. Uw gelaat
heeft de kleur van een roos
en uw blik kan
ieder verdriet verhelpen.

Dame, aan u schenk ik...

Daarom, vrouwe,
wil ik u dienen,
zoveel ik kan,
en eerlijk en oprecht beveel ik
mijn hart, mijn leven en mijn eer
om u altijd te behagen.
En als Mededogen toestaat
dat u mijn woorden
hoort,
dan wens ik verder geen
beloning voor mijn inspanning,
want een groter geluk
kan mij niet ten deel vallen.

Dame, aan u schenk ik...

Mijn vrouwe, mijn alles,
vaak klaag en jammer ik,
als ik ver van u ben,
en in uw nabijheid verbleek ik,
aangezien u niet op de hoogte bent
van de hartstochtelijke liefde die ik voel
voor u, die ik zo bemin
en naar wie ik zozeer verlang,
dat ik mijn liefde niet langer kan verbergen.
Als u geen genegenheid toont
zal ik mijn dagen in droefheid slijten.
Toch zal ik ook dan de uwe blijven,
tot de dood.

Dame, aan u schenk ik...


Rondelet
Vrouwe, mijn hart blijft bij u,
hoever ik ook van u verwijderd ben.
Vanwege de nobele liefde die in mij is,
Vrouwe, mijn hart blijft bij u.
dus bid ik God dat uw hart mij moge beminnen
en mij niet deelt met een andere liefde.
Vrouwe, mijn hart blijft bij u,
hoever ik ook van u verwijderd ben.

vertaling: Marianne Lambrechts en Albert Edelman